Seder Moed · Massechet Eruvin · Perek Chet · Mishná 9 de 11

O pátio menor que quatro covados: a fossa que absorve dois se'ah de água

חָצֵר שֶׁהִיא פְחוּתָה מֵאַרְבַּע אַמּוֹת
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A mishná passa da água que se tira para a água que se despeja: um pátio pequeno, com menos de quatro covados quadrados de área, não absorve naturalmente a água jogada em seu chão, de modo que ela tende a escoar para a via pública — e despejar água ali seria, na prática, uma forma indireta de fazer a água correr para fora do domínio; a solução é escavar uma fossa (ukah) capaz de reter dois se'ah — a quantidade que uma pessoa costuma gastar por dia —, medidos a partir do buraco de escoamento para baixo; essa fossa pode ficar tanto dentro do pátio quanto fora dele, na via pública adjacente, mas se está fora é preciso arqueá-la, cobrindo-a, para que a água não seja vista escoando diretamente na via pública, enquanto que se está dentro do pátio essa cobertura não é necessária

O pátio que é menor que quatro covados, não se despeja água dentro dele no Shabat, a menos que se faça para ele uma fossa capaz de dois se'ah do buraco para baixo.um pátio pequeno, com menos de quatro covados por quatro, não tem área suficiente para que a água jogada em seu chão seja absorvida no próprio local; ela tende a escorrer até a via pública, o que equivaleria a fazer a água correr de um domínio a outro; por isso é preciso escavar, sob o ponto por onde a água escoa, uma fossa com capacidade para dois se'ah — a medida de água que uma pessoa costuma usar por dia —, calculada a partir do buraco de escoamento para baixo, de modo que a água se acumule ali antes de poder alcançar a via pública. Seja por fora, seja por dentro — só que por fora é preciso arquear, e por dentro não é preciso arquear.essa fossa pode ser construída tanto dentro dos limites do próprio pátio quanto fora dele, já na via pública adjacente; a única diferença prática é que, se construída fora, na via pública, é preciso cobri-la com uma espécie de abóbada, para que não pareça que a água está sendo despejada diretamente ali; mas se construída dentro do próprio pátio, essa cobertura não é necessária, pois o despejo continua visivelmente contido dentro do domínio privado.

חָצֵר שֶׁהִיא פְחוּתָה מֵאַרְבַּע אַמּוֹת, אֵין שׁוֹפְכִין בְּתוֹכָהּ מַיִם בְּשַׁבָּת, אֶלָּא אִם כֵּן עָשׂוּ לָהּ עוּקָה מַחֲזֶקֶת סָאתַיִם מִן הַנֶּקֶב וּלְמַטָּה, בֵּין מִבַּחוּץ בֵּין מִבִּפְנִים, אֶלָּא שֶׁמִּבַּחוּץ צָרִיךְ לִקְמוֹר, מִבִּפְנִים אֵין צָרִיךְ לִקְמוֹר:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Yirmiyahu 17:22
וְלֹא תוֹצִיאוּ מַשָּׂא מִבָּתֵּיכֶם בְּיוֹם הַשַּׁבָּת וְכָל מְלָאכָה לֹא תַעֲשׂוּ וְקִדַּשְׁתֶּם אֶת יוֹם הַשַּׁבָּת כַּאֲשֶׁר צִוִּיתִי אֶת אֲבוֹתֵיכֶם׃
E não façais sair carga de vossas casas no dia de Shabat, e nenhuma obra fareis, e santificareis o dia de Shabat como ordenei a vossos pais.

Mesmo despejar água — um gesto tão cotidiano que mal parece "carregar" — pode violar a proibição de fazer sair carga do domínio privado. Se a água escorre de um pátio pequeno até a via pública, a pessoa que a despejou é, de certo modo, responsável por essa transferência indireta de um domínio a outro. A fossa que a mishná exige é uma solução puramente prática, sem nenhuma mechitzá ou pasuk específico — apenas a garantia física de que a água não sairá do lugar onde foi despejada, cumprindo assim, por antecipação, a proibição de Yirmiyahu.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam trata, em Hilchot Eruvin, do caso irmão desta mishná — duas moradias sobrepostas que despejam água no mesmo pátio pequeno — aplicando o mesmo princípio da fossa.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Eruvin 4:27
שְׁתֵּי דִּיאֲטוֹת זוֹ כְּנֶגֶד זוֹ וְחָצֵר אַחַת תַּחְתֵּיהֶן שֶׁשּׁוֹפְכִין לְתוֹכָהּ הַמַּיִם לֹא יִשְׁפְּכוּ לְתוֹכָהּ עַד שֶׁיְּעָרְבוּ שְׁתֵּיהֶן עֵרוּב אֶחָד. עָשׂוּ מִקְצָתָן עוּקָה בֶּחָצֵר לִשְׁפֹּךְ בָּהּ הַמַּיִם וּמִקְצָתָן לֹא עָשׂוּ. אֵלּוּ שֶׁעָשׂוּ שׁוֹפְכִים לָעוּקָה שֶׁלָּהֶן וְאֵלּוּ שֶׁלֹּא עָשׂוּ לֹא יִשְׁפְּכוּ לַחֲצֵר עַד שֶׁיְּעָרְבוּ:

Duas moradias superiores uma diante da outra, com um único pátio embaixo delas em que se despeja a água: não despejarão água ali até que ambas façam um único eiruv. Se parte deles fez uma fossa no pátio para ali despejar a água e parte não fez — os que fizeram despejam em sua própria fossa, e os que não fizeram não despejarão no pátio até que façam eiruv.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Os comentadores explicam por que exatamente dois se'ah, por que a diferença entre construir dentro ou fora do pátio, e o sentido técnico de "arquear" a fossa externa.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Eruvin 8:9
חצר שהיא פחותה מד' אמות אין שופכין בתוכה כו':
כשיש בחצר פחות מד' אמות על ד' אמות המים שמשתמש האדם כששופך אותם בזה החצר הקטן יוצאין המים לרה"ר ויהיו המים השותתים ברה"ר באין מכחו, ולפיכך אסור לשפוך המים באותה חצר עד שיעשה עוקה... מחזקת סאתים מתחת החור שיהיה באותה החפירה שהמים יוצאין ממנו, כי אנחנו אומרים כי תכלית מה שיסתפק האדם ממים ביום אחד הוא סאתים... וקמירה היא עשיית קובה מלמעלה, אמרו בשש עגלות צב (במדבר ז,ג) קמורות, ר"ל כי עליהם מכסה כדמות קובות:

"O pátio que é menor que quatro covados, não se despeja água dentro dele..." — quando o pátio tem menos de quatro covados por quatro, a água que a pessoa usa ao despejá-la nesse pátio pequeno sai para a via pública, e a água que escorre na via pública vem por sua própria força; por isso é proibido despejar água nesse pátio até que se faça uma fossa... capaz de dois se'ah, abaixo do buraco por onde a escavação deixa a água sair — pois dizemos que o limite do que uma pessoa costuma gastar de água num dia é dois se'ah.

E "arquear" é construir uma espécie de abóbada por cima — disseram sobre "seis carroças cobertas [tzav]" (Bamidbar 7:3) que eram "arqueadas", isto é, tinham por cima uma cobertura em forma de abóbadas.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Eruvin 8:9
אֵין שׁוֹפְכִין לְתוֹכָהּ מַיִם בְּשַׁבָּת. דִּבְאַרְבַּע אַמּוֹת, הַמַּיִם שֶׁאָדָם עָשׂוּי לְהִשְׁתַּמֵּשׁ בָּהֶן בְּכָל יוֹם נִבְלָעִים שָׁם בִּמְקוֹמָם וְאֵין יוֹצְאִין לִרְשׁוּת הָרַבִּים, פָּחוֹת מֵאַרְבַּע אַמּוֹת, אֵין נִבְלָעִים בִּמְקוֹמָם וְיוֹצְאִין לִרְשׁוּת הָרַבִּים: עוּקָה. גֻּמָּא: מַחֲזֶקֶת סָאתַיִם. מִפְּנֵי שֶׁהָאָדָם עָשׂוּי לְהִסְתַּפֵּק סָאתַיִם מַיִם בְּכָל יוֹם: מִן הַנֶּקֶב וּלְמַטָּה. שֶׁיִּהְיֶה הֶחָלָל שֶׁל הָעוּקָה מַחֲזִיק סָאתַיִם קֹדֶם שֶׁיַּגִּיעוּ הַמַּיִם אֶל הַנֶּקֶב שֶׁעַל שְׂפָתָהּ: בֵּין מִבִּפְנִים בֵּין מִבַּחוּץ. בֵּין שֶׁעָשָׂה הָעוּקָה בֶּחָצֵר בֵּין שֶׁעֲשָׂאָהּ בִּרְשׁוּת הָרַבִּים: צָרִיךְ לִקְמוֹר. לַעֲשׂוֹת עָלֶיהָ כְּמִין כִּפָּה מְכֻסָּה מִלְּמַעְלָה כְּדֵי שֶׁתְּהֵא חֲלוּקָה מֵרְשׁוּת הָרַבִּים:

"Não se despeja água nele no Shabat" — pois com quatro covados, a água que a pessoa costuma usar em cada dia se absorve ali mesmo no local, sem sair para a via pública; com menos de quatro covados, não se absorve no local e sai para a via pública.

"Fossa" — uma cova.

"Capaz de dois se'ah" — porque a pessoa costuma gastar dois se'ah de água por dia.

"Do buraco para baixo" — que o espaço vazio da fossa comporte dois se'ah antes que a água chegue ao buraco que está em sua borda.

"Seja por dentro seja por fora" — seja que fez a fossa no pátio, seja que a fez na via pública.

"É preciso arquear" — fazer sobre ela uma espécie de cúpula coberta por cima, para que fique separada da via pública.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Eruvin 88a
מה בין זה לעוקה - דתנן במתני' חצר שפחותה מארבע אמות אין שופכין בתוכה מים בשבת אא"כ עשו לה עוקה גומא מחזקת סאתים ותני עלה אע"פ שנתמלאה העוקה מבעוד יום שופכין לה מים בשבת ואף על פי שהמים יוצאין הימנה לרה"ר: בין מבפנים - בין שעשה לעוקה בתוך החצר בין שעשאה ברה"ר סמוך לחצר: אלא שמבחוץ צריך לקמור - לכסות פיה בנסרים שיפלו המים מידיו לתוך מקום פטור: אדם רוצה לזלפן - שראויה היא לזלף להרביץ עפרה שלא יעלה אבקה.

"Qual a diferença entre isto e a fossa" — pois ensinamos na mishná que o pátio menor que quatro covados não se despeja água nele no Shabat, a menos que se faça para ele uma fossa capaz de dois se'ah; e ensina-se sobre isso que, mesmo que a fossa já esteja cheia desde antes de escurecer, ainda se pode despejar água nela no Shabat, mesmo que a água acabe saindo dela para a via pública.

"Seja por dentro" — seja que fez a fossa dentro do pátio, seja que a fez na via pública, próxima ao pátio.

"Mas por fora é preciso arquear" — cobrir sua boca com tábuas, para que a água caia das mãos da pessoa direto num lugar isento de proibição.

"A pessoa quer aspergi-la" — pois a água serve para aspergir e assentar a poeira do chão, para que não levante.