Seder Moed · Massechet Yoma · Perek Vav · Mishná 8 de 8 — Fim do perek

O sinal de que o bode chegou ao deserto

אָמְרוּ לוֹ לְכֹהֵן גָּדוֹל, הִגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Encerrando o Perek Vav, a mishná explica como a notícia de que o bode chegara ao deserto era transmitida de volta ao Templo — condição necessária para que o Cohen Gadol pudesse prosseguir com a próxima etapa do serviço — e registra dois sinais alternativos propostos por Rabi Yehuda e Rabi Yishmael.

Diziam ao Cohen Gadol: "O bode chegou ao deserto."Assim que se confirmava que o bode havia chegado ao ponto do deserto onde deveria ser enviado, essa informação era transmitida de volta ao Cohen Gadol no Templo, pois ele não podia prosseguir com a próxima etapa do serviço — a queima da gordura da oferenda de pecado — antes que essa notícia chegasse.

E como sabiam que o bode havia chegado ao deserto? Faziam torres de vigia, e agitavam panos, e sabiam que o bode chegara ao deserto.Ao longo de todo o percurso entre Jerusalém e o deserto, eram erguidas estruturas ou postos de observação, e homens de vigia, ao ver o bode chegar a seu destino, agitavam lenços ou panos como sinal, transmitindo a notícia de um posto a outro até que ela chegasse ao Templo.

Disse Rabi Yehuda: mas não tinham eles um sinal maior? De Jerusalém até Beit Chidudo há três milhas: iam um mil, e voltavam um mil, e aguardavam o tempo de um mil, e sabiam que o bode chegara ao deserto.Rabi Yehuda propõe um método alternativo, dispensando o sistema de torres: calculando que a distância entre Jerusalém e o início do deserto era de três milhas, bastava que os acompanhantes caminhassem um mil, voltassem um mil, e então esperassem o tempo equivalente a percorrer mais um mil — e, pelo simples cálculo do tempo decorrido, já sabiam que o bode devia ter chegado a seu destino.

Disse Rabi Yishmael: mas não tinham eles outro sinal? Uma língua de lã escarlate estava amarrada à porta do Santuário, e quando o bode chegava ao deserto a língua embranquecia, como está dito: "Ainda que vossos pecados sejam como o escarlate, como a neve embranquecerão."Rabi Yishmael relata um terceiro sinal, distinto tanto das torres quanto do cálculo de Rabi Yehuda: uma segunda língua de lã escarlate — diferente daquela amarrada ao próprio bode no penhasco — ficava atada à entrada do Santuário, e o próprio milagre de seu embranquecimento, no momento em que o bode chegava ao deserto, servia de sinal visível a todos no Templo de que a expiação do dia se completava, cumprindo literalmente a promessa do profeta Yeshayahu.

אָמְרוּ לוֹ לְכֹהֵן גָּדוֹל, הִגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר. וּמִנַּיִן הָיוּ יוֹדְעִין שֶׁהִגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר, דַּרְכִּיּוֹת הָיוּ עוֹשִׂין, וּמְנִיפִין בַּסּוּדָרִין, וְיוֹדְעִין שֶׁהִגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר. אָמַר רַבִּי יְהוּדָה, וַהֲלֹא סִימָן גָּדוֹל הָיָה לָהֶם, מִירוּשָׁלַיִם וְעַד בֵּית חִדּוּדוֹ שְׁלשָׁה מִילִין. הוֹלְכִין מִיל, וְחוֹזְרִין מִיל, וְשׁוֹהִין כְּדֵי מִיל, וְיוֹדְעִין שֶׁהִגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר. רַבִּי יִשְׁמָעֵאל אוֹמֵר, וַהֲלֹא סִימָן אַחֵר הָיָה לָהֶם, לָשׁוֹן שֶׁל זְהוֹרִית הָיָה קָשׁוּר עַל פִּתְחוֹ שֶׁל הֵיכָל, וּכְשֶׁהִגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר הָיָה הַלָּשׁוֹן מַלְבִּין, שֶׁנֶּאֱמַר (ישעיה א), אִם יִהְיוּ חֲטָאֵיכֶם כַּשָּׁנִים כַּשֶּׁלֶג יַלְבִּינוּ:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Vayikra 16:25 e Yeshayahu 1:18
וְאֵת חֵלֶב הַחַטָּאת יַקְטִיר הַמִּזְבֵּחָה. / אִם יִהְיוּ חֲטָאֵיכֶם כַּשָּׁנִים כַּשֶּׁלֶג יַלְבִּינוּ, אִם יַאְדִּימוּ כַתּוֹלָע כַּצֶּמֶר יִהְיוּ.
E a gordura da oferenda de pecado ele queimará sobre o altar. / Ainda que vossos pecados sejam como o escarlate, como a neve embranquecerão; ainda que se avermelhem como o carmesim, como a lã se tornarão.

É a sequência dos versículos que explica por que a notícia da chegada do bode ao deserto é indispensável antes de prosseguir: o mesmo capítulo que ordena o envio do bode, em Vayikra 16:22, prossegue no versículo 25 com a queima da gordura sobre o altar, e a tradição recebida entende que essa ordem textual reflete uma ordem obrigatória de execução — a gordura só pode ser queimada depois que o bode já chegou a seu destino. A citação de Yeshayahu 1:18 na fala de Rabi Yishmael não é meramente ilustrativa: ele a lê como descrição literal de um sinal físico que ocorria todos os anos no Templo, unindo a imagem profética da purificação do pecado a um fenômeno concreto observável na língua de lã amarrada à porta do Santuário.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam explica o raciocínio de Rabi Yehuda e decide que a halachá não segue nem ele nem os demais sinais alternativos à opinião da mishná.

Rambam · Perush HaMishná, Yoma 6:8
דַּרְכִּיּוֹת הֵם מַצֵּבוֹת גְּדוֹלוֹת שֶׁהַשּׁוֹמְרִים עוֹמְדִים שָׁם וּמְנִיפִין בַּסּוּדָרִין. וְרַבִּי יְהוּדָה סוֹבֵר כִּי מִשֶּׁהִגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר נַעֲשֵׂית מִצְוָתוֹ אַף עַל פִּי שֶׁלֹּא הִגִּיעַ לַצּוּק, וּלְפִיכָךְ מְשַׁעֲרִין שִׁעוּר כְּדֵי שֶׁמַּגִּיעַ לְבֵית חוֹרוֹן שֶׁהוּא בַמִּדְבָּר בִּלְבַד. וְאֵין הֲלָכָה כְּרַבִּי יְהוּדָה.

"Torres de vigia" são grandes marcos elevados onde os vigias ficavam de pé e agitavam os panos. E Rabi Yehuda entende que, a partir do momento em que o bode chega ao deserto, seu preceito já se cumpre, ainda que não tenha chegado ao penhasco; por isso calculam apenas o tempo suficiente para que chegue a Beit Choron, que já está no deserto. E a halachá não é como Rabi Yehuda.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Bartenura explica por que o Cohen Gadol não podia prosseguir sem essa notícia, e detalha o significado de "Beit Chidudo" e das torres de vigia; Rashi identifica as torres com o termo latino correspondente.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Yoma 6:8
הִגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר. שֶׁאֵינוֹ רַשַּׁאי לְהַתְחִיל בַּעֲבוֹדָה אַחֶרֶת עַד שֶׁיַּגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר, שֶׁנֶּאֱמַר וְשִׁלַּח אֶת הַשָּׂעִיר בַּמִּדְבָּר, וְאַחַר כָּךְ וְאֶת חֵלֶב הַחַטָּאת יַקְטִיר: דּוּרְכִּיּוֹת. אֲבָנִים גְּדוֹלוֹת וּגְבוֹהוֹת זוֹ עַל זוֹ, שֶׁשָּׁם הַשּׁוֹמְרִים עוֹמְדִים וּמְנִיפִים בְּסוּדָרִין: וְעַד בֵּית חִדּוּדוֹ. הוּא רֹאשׁ הַמִּדְבָּר, וּסְבִירָא לֵיהּ לְרַבִּי יְהוּדָה שֶׁמִּשֶּׁהִגִּיעַ הַשָּׂעִיר שָׁם נַעֲשֵׂית מִצְוָתוֹ, אַף עַל פִּי שֶׁלֹּא הִגִּיעַ לַצּוּק. וְאֵין הֲלָכָה כְּרַבִּי יְהוּדָה.

"O bode chegou ao deserto" — pois ele não pode começar outra parte do serviço até que o bode chegue ao deserto, como está dito: "e enviará o bode ao deserto", e depois: "e a gordura da oferenda de pecado ele queimará". "Torres" — pedras grandes e altas, umas sobre as outras, onde os vigias ficavam de pé e agitavam os panos. "E até Beit Chidudo" — é o início do deserto, e entende Rabi Yehuda que, desde que o bode chega ali, seu preceito já se cumpre, ainda que não tenha chegado ao penhasco. E a halachá não é como Rabi Yehuda.

Rashi · רַשִׁ״י
Talmud Bavli, Yoma 68b
מַתְנִי׳ אָמְרוּ לוֹ לְכֹהֵן גָּדוֹל וְכוּ׳. שֶׁאֵינוֹ רַשַּׁאי לְהַתְחִיל בַּעֲבוֹדָה אַחֶרֶת עַד שֶׁהִגִּיעַ שָׂעִיר לַמִּדְבָּר, שֶׁנֶּאֱמַר וְשִׁלַּח אֶת הַשָּׂעִיר בַּמִּדְבָּר, וְאַחַר כָּךְ וְאֶת חֵלֶב הַחַטָּאת יַקְטִיר הַמִּזְבֵּחָה: דִּירְכָּאוֹת. בְּנֵי אָדָם עוֹמְדִים מִירוּשָׁלַיִם לַצּוּק בִּכְדֵי שֶׁיִּרְאֶה זֶה סִימָנוֹ שֶׁל זֶה, וּמְנִיפִין אוֹתָם הַסְּמוּכִין לַמִּדְבָּר בְּסוּדָרִין, וְזֶה הַסָּמוּךְ לוֹ רוֹאֶה וּמֵנִיף גַּם הוּא, וְרוֹאֶה חֲבֵרוֹ הַסָּמוּךְ לִירוּשָׁלַיִם; דִּירְכָּאוֹת בְּלַעַ״ז רידר״יגרדש: עַד בֵּית חִדּוּדוֹ. הוּא רֹאשׁ הַמִּדְבָּר, וְשָׁם נִתְקַיֵּם וְשִׁלַּח אֶת הַשָּׂעִיר בַּמִּדְבָּר: הוֹלְכִין מִיל. כְּדַאֲמָרַן לְעֵיל, מִיַּקִּירֵי יְרוּשָׁלַיִם מְלַוִּין אוֹתוֹ עַד סֻכָּה הָרִאשׁוֹנָה.

"Mishná: disseram ao Cohen Gadol etc." — pois ele não pode começar outra parte do serviço até que o bode chegue ao deserto, como está dito: "e enviará o bode ao deserto", e depois: "e a gordura da oferenda de pecado ele queimará sobre o altar". "Torres" — pessoas ficavam de pé desde Jerusalém até o penhasco, de modo que um visse o sinal do outro, e os que estavam próximos ao deserto agitavam os panos, e o próximo a eles via e também agitava, e assim seu companheiro mais próximo de Jerusalém via — torres, em língua estrangeira, "ridariges" [uma forma antiga do francês para "vigias"]. "Até Beit Chidudo" — é o início do deserto, e ali se cumpria "e enviará o bode ao deserto". "Iam um mil" — como dissemos acima, que os notáveis de Jerusalém o acompanhavam até a primeira cabana.