Seder Kodashim · Massechet Arachin · Perek Bet · Mishná 6 de 6

Os doze levitas na plataforma, e os jovens que temperavam o canto

אֵין פּוֹחֲתִין מִשְּׁנֵים עָשָׂר לְוִיִּם
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

O mínimo de levitas na plataforma, o levita menor que canta apenas com a boca, e a opinião de Rabi Eliezer ben Yaakov

Não se reduz a menos de doze levitas de pé na plataforma, e se acrescenta indefinidamente. O menor não entra ao pátio para o serviço, senão na hora em que os levitas estão de pé no canto. E não diziam com harpa e lira, senão com a boca, para dar tempero à melodia. Rabi Eliezer ben Yaakov diz: não sobem à contagem, e não ficam de pé na plataforma, mas ficavam de pé no chão, e suas cabeças ficavam entre as pernas dos levitas, e eram chamados os aflitos dos levitas.

— Esta última mishná do Perek Bet fecha o capítulo voltando ao tema do coro levítico. Assim como as harpas e trombetas da mishná anterior, também os levitas cantores na plataforma (duchan) têm apenas piso mínimo — doze —, sem teto: pode-se acrescentar quantos se queira. A segunda cláusula trata do filho menor de um levita: ele não pode entrar ao pátio do Templo para nenhum outro tipo de serviço, mas é admitido especificamente durante o canto, para reforçar o coro com sua voz aguda — e mesmo assim, apenas cantando com a própria boca, nunca tocando harpa ou lira, pois sua função é apenas “temperar” a melodia dos adultos com a doçura e clareza de sua voz jovem, e não contribuir tecnicamente à execução instrumental. Por fim, Rabi Eliezer ben Yaakov acrescenta um detalhe: esses menores não contam para o número mínimo de doze levitas exigido, nem sobem à plataforma elevada propriamente dita — permanecem de pé no chão, à frente dela, com suas cabeças alcançando a altura das pernas dos levitas adultos que estão em cima. E por essa posição humilde, e porque o timbre fino de sua voz, embora belo, não conseguia alcançar a beleza sonora dos levitas adultos, eram apelidados de “os aflitos dos levitas” (tsoarei haleviim).

אֵין פּוֹחֲתִין מִשְּׁנֵים עָשָׂר לְוִיִּם עוֹמְדִים עַל הַדּוּכָן, וּמוֹסִיפִין עַד לְעוֹלָם. אֵין קָטָן נִכְנָס לָעֲזָרָה לַעֲבוֹדָה אֶלָּא בְשָׁעָה שֶׁהַלְוִיִּם עוֹמְדִים בַּשִּׁיר. וְלֹא הָיוּ אוֹמְרִים בְּנֵבֶל וְכִנּוֹר אֶלָּא בַפֶּה, כְּדֵי לִתֵּן תְּבַל בַּנְּעִימָה. רַבִּי אֱלִיעֶזֶר בֶּן יַעֲקֹב אוֹמֵר, אֵין עוֹלִין לַמִּנְיָן, וְאֵין עוֹמְדִים עַל הַדּוּכָן, אֶלָּא בָאָרֶץ הָיוּ עוֹמְדִין, וְרָאשֵׁיהֶן מִבֵּין רַגְלֵי הַלְוִיִּם, וְצוֹעֲרֵי הַלְוִיִּם הָיוּ נִקְרָאִין:

Fontes bíblicas · מְקוֹרוֹת

Divrei HaYamim Alef 15:16
וַיֹּאמֶר דָּוִיד לְשָׂרֵי הַלְוִיִּם לְהַעֲמִיד אֶת־אֲחֵיהֶם הַמְשֹׁרְרִים בִּכְלֵי־שִׁיר נְבָלִים וְכִנֹּרוֹת וּמְצִלְתָּיִם מַשְׁמִיעִים לְהָרִים־בְּקוֹל לְשִׂמְחָה׃
“E disse David aos chefes dos levitas que colocassem seus irmãos cantores, com instrumentos musicais, harpas, liras e címbalos, fazendo ouvir, para elevar a voz com alegria.”
Este versículo, sobre a instituição davídica do coro levítico com instrumentos, é a base bíblica geral do serviço musical descrito ao longo de todo este capítulo. Rashi observa, a propósito do mínimo de doze levitas, que esse número corresponde exatamente à soma dos instrumentistas mínimos descritos na Mishná 2:5: nove para as nove harpas, dois para as duas trombetas, e um para o único címbalo.

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Arachin 2:6
אין פוחתין משנים עשר לוים עומדין על הדוכן כו': אבל הי"ב לוים כנגד ט' כנורות ושני נבלים וצלצל ואי אפשר להיות פחות מהן... ותבל בנעימה ר"ל להנעים הקול ולמשוך אותו: אח"כ אמר רבי אליעזר בן יעקב שהאומרים השיר על הכלים ואין אומרים בפה אינן עולין ממנין י"ב לוים... וצעירי הלוים היו נקראין נגזר מן צער רצוני לומר שהיו מצערין להן ומצטערים אותן לפי שניגון כליהם היה מסתיר יופי נעימות שיר הלוים שהיו אומרים שירה בפה:

Rambam explica que o número mínimo de doze levitas corresponde exatamente à soma dos instrumentistas necessários pela mishná anterior: nove para as nove harpas, dois para as duas trombetas, e um para o único címbalo — por isso não pode haver menos que doze. Explica que “dar tempero à melodia” significa suavizar e prolongar o som do canto. E interpreta que a expressão “aflitos dos levitas” deriva da raiz que significa “dor” ou “aflição”, porque o canto instrumental desses menores — caso lhes fosse permitido tocar — encobriria a beleza da melodia vocal entoada pelos levitas adultos, causando-lhes, por assim dizer, um desgosto.

Bartenura · Arachin 2:6
אֵין פּוֹחֲתִין מִשְּׁנֵים עָשָׂר לְוִיִּם. תִּשְׁעָה לְתִשְׁעָה כִּנּוֹרוֹת, וּשְׁנַיִם לִשְׁתֵּי נְבָלִים, וְאֶחָד לְצִלְצָל... כְּדֵי לִתֵּן תְּבַל. לִתֵּן תַּבְלִין בִּנְעִימַת הַלְוִיִּם. לְפִי שֶׁקּוֹל הַקְּטַנִּים דַּק וְצָלוּל וּמְתַבֵּל אֶת קוֹל הַגְּדוֹלִים... וְצוֹעֲרֵי הַלְוִיִּם הָיוּ נִקְרָאִים. שֶׁהָיוּ מְצַעֲרִים אֶת הַלְוִיִּם הַגְּדוֹלִים, שֶׁאֵין יְכוֹלִים לְבַסֵּם וּלְהַנְעִים קוֹלָם כְּמוֹתָם:

Bartenura confirma a correspondência exata entre o número doze e os instrumentistas da mishná anterior: nove para as nove harpas, dois para as duas trombetas, e um para o único címbalo. Explica que os menores “temperam” o canto porque sua voz, fina e cristalina, dá sabor à voz mais grave dos adultos. E interpreta “aflitos dos levitas” em sentido inverso ao de Rambam: não é a voz dos menores que aflige os adultos, mas o contrário — os menores “afligem” os levitas adultos, pois estes não conseguem tornar sua própria voz tão doce e aprazível quanto a dos jovens.

Perush — os Mefarshim · פֵּרוּשׁ הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רַשִׁ"י
Arachin 13b, sobre a Guemará desta mishná
מתני' אין — לוי קטן נכנס לעזרה לשום עבודה כגון לכבד את העזרה ולהגיף את הדלתות אלא בשעה שהלוים עומדים על הדוכן בשיר אז נכנסים לוים קטנים לשורר עמהן: ולא היו — אותן קטנים: אומרים בנבל וכנור אלא בפה ליתן תבל בנעימה — ליתן תבלין בנעימות הלוים לפי שקול הלוים הקטנים דק ומתבל את קול הלוים הגדולים: וצוערי הלוים — שמצערין את הלוים כדמפרש בגמרא:

Rashi esclarece que o levita menor não podia entrar no pátio do Templo para nenhum serviço regular — como varrer o pátio ou fechar os portões —, mas apenas na hora em que os levitas adultos estavam de pé na plataforma entoando o canto, quando então os menores entravam para cantar junto com eles. Sobre “dar tempero à melodia”, explica que a voz fina dos levitas menores temperava a voz mais encorpada dos adultos. E remete à continuação da Guemará para o detalhe de como, exatamente, os menores “afligiam” os levitas adultos.

Rashi רַשִׁ"י
Arachin 13b, continuação da Guemará
וסועדי — עוזרי: לויים עבו קלייהו. קטנים קטין קלייהו דק קולם: מקטטי — כלומר מקטינין ועושים קולם דק דק ויפה ומצערין הלוים שאין יכולים לבסם קולם כמותן:

Nesta continuação, Rashi explica que a voz dos levitas adultos era mais espessa, enquanto a dos menores era fina e delicada — e que essa delicadeza refinava e embelezava tanto o som conjunto, que os próprios levitas adultos sentiam-se “aflitos” por não conseguirem, com suas vozes mais graves, alcançar aquela mesma doçura sozinhos.