Seder Nezikin · Massechet Avodá Zará · Perek Dalet · Mishná 2 de 12

O que se encontra à cabeça do Márkulis

מָצָא בְרֹאשׁוֹ מָעוֹת
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Continua o tema do márkulis: define quais objetos encontrados junto à sua base são permitidos, por não constituírem parte de seu culto, e quais são proibidos, por corresponderem ao tipo de oferenda trazida ao altar.

Se encontrou em sua cabeça moedas, uma veste ou utensílios, eis que estes são permitidos. Cachos de uvas, coroas de espigas, vinhos, óleos, farinhas finas, e qualquer coisa semelhante que se ofereça sobre o altar — é proibido.

מָצָא בְרֹאשׁוֹ מָעוֹת, כְּסוּת אוֹ כֵלִים, הֲרֵי אֵלּוּ מֻתָּרִין. פַּרְכִּילֵי עֲנָבִים וַעֲטָרוֹת שֶׁל שִׁבֳּלִים וְיֵינוֹת וּשְׁמָנִים וּסְלָתוֹת וְכָל דָּבָר שֶׁכַּיּוֹצֵא בוֹ קָרֵב עַל גַּבֵּי הַמִּזְבֵּחַ, אָסוּר:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Avodá Zará 4:2
מָצָא בְרֹאשׁוֹ מָעוֹת וְכוּ׳: אָמְרוּ מֻתָּרִין וּבִלְבַד שֶׁיִּמְצָאֵם עַל דֶּרֶךְ בִּזָּיוֹן, הַמָּעוֹת כְּשֶׁיִּהְיוּ בְכִיס תָּלוּי בְּצַוַּאר אוֹתוֹ הַצֶּלֶם, וּכְסוּת שֶׁתִּהְיֶה בְגָדָיו מְכֻפָּלִין נְתוּנִים עַל רֹאשׁוֹ, וְכֵלִים שֶׁיִּהְיוּ תְלוּיִין עַל רֹאשׁוֹ שֶׁנִּכְנָס רֹאשׁוֹ מִמּוֹשָׁבוֹ.

Rambam esclarece que a permissão vale apenas quando esses objetos são encontrados de um modo que evidencia desprezo, não honra: as moedas, quando guardadas numa bolsa amarrada ao pescoço da própria estátua; a veste, quando são roupas dobradas colocadas sobre sua cabeça; e os utensílios, quando pendurados de tal modo que a cabeça da estátua se encaixa em sua abertura — usos utilitários, não ornamentais.

Bartenura · Avodá Zará 4:2
מָצָא בְרֹאשׁוֹ. שֶׁל מַרְקוּלִיס: מָעוֹת כְּסוּת אוֹ כֵלִים הֲרֵי אֵלּוּ מֻתָּרִים. וְהוּא שֶׁלֹּא יְהוּ מֻנָּחִין לְנוֹי, כְּגוֹן שֶׁיִּהְיוּ הַמָּעוֹת מֻנָּחִים בְּכִיס קָשׁוּר וְתָלוּי לוֹ עַל צַוָּארוֹ, כְּסוּת מְקֻפֶּלֶת וּמֻנַּחַת עַל כְּתֵפוֹ אוֹ עַל רֹאשׁוֹ, כֵּלִים נַמִּי מֻנָּחִים עַל רֹאשׁוֹ, שֶׁכָּל אֵלּוּ אֵינָם דֶּרֶךְ נוֹי.

Bartenura confirma que "em sua cabeça" refere-se especificamente ao márkulis. Moedas, veste ou utensílios são permitidos desde que não estejam dispostos como adorno — por exemplo, moedas guardadas numa bolsa amarrada e pendurada ao pescoço, uma veste dobrada pousada sobre o ombro ou a cabeça, ou utensílios simplesmente colocados sobre a cabeça — pois nenhum desses modos constitui ornamento do culto.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רַשִׁ״י
Talmud Bavli, Avodá Zará 51b (Guemará sobre esta mishná)
מַתְנִי׳ מָצָא בְרֹאשׁוֹ — שֶׁל מַרְקוּלִיס, מָעוֹת כְּסוּת וְכֵלִים מֻתָּרִין, שֶׁאֵינָן שֶׁל נוֹי, כִּדְמְפָרֵשׁ בַּגְּמָרָא: מְקֻפֶּלֶת — מְכֻפֶּלֶת: הִלְכָּךְ שֶׁל נוֹי אָסוּר, וְשֶׁאֵינוֹ שֶׁל נוֹי מֻתָּר.

Rashi confirma que "em sua cabeça" refere-se ao márkulis, e que moedas, veste e utensílios são permitidos precisamente porque não têm caráter de ornamento, como a Guemará passa a explicar a partir do versículo sobre "o que está sobre eles". Sobre "veste", esclarece que mekupelet significa dobrada. E conclui o raciocínio da Guemará: o que tem caráter de adorno é proibido, e o que não tem caráter de adorno é permitido.