Seder Nezikin · Massechet Avot · Perek Alef · Mishná 2 de 18

Shimon HaTzadik: os três pilares sobre os quais o mundo se sustenta

עַל שְׁלֹשָׁה דְבָרִים הָעוֹלָם עוֹמֵד
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Shimon HaTzadik, último elo vivo da Grande Assembleia mencionada na mishná anterior, abre a série de ditados individuais dos sábios com seu famoso dito sobre os três pilares do mundo.
Shimon, o Justo, era dos remanescentes da Grande Assembleia. Ele dizia: sobre três coisas o mundo se sustenta — sobre a Torá, sobre o serviço, e sobre os atos de bondade.
שִׁמְעוֹן הַצַּדִּיק הָיָה מִשְּׁיָרֵי כְנֶסֶת הַגְּדוֹלָה. הוּא הָיָה אוֹמֵר, עַל שְׁלשָׁה דְבָרִים הָעוֹלָם עוֹמֵד, עַל הַתּוֹרָה וְעַל הָעֲבוֹדָה וְעַל גְּמִילוּת חֲסָדִים:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Avot 1:2
יאמר שבחכמה והיא התורה ובמעלות המדות והם גמילות חסדים ובשמירת מצות התורה הם הקרבנות תהיה התמדת תקון העולם וסידור מציאותו על הדרך השלם:

Rambam explica que é através da sabedoria (que é a Torá), das virtudes de caráter (que são os atos de bondade) e da observância dos preceitos da Torá (que são os sacrifícios, o serviço) que se alcança a manutenção contínua e o ordenamento adequado da existência do mundo, do modo mais completo possível.

Bartenura · Avot 1:2
מִשְּׁיָרֵי. מִשִּׁיּוּרֵי. שֶׁלְּאַחַר שֶׁמֵּתוּ כֻּלָּן נִשְׁתַּיְּרָה הַקַּבָּלָה בְּיָדוֹ. וְהוּא הָיָה כֹּהֵן גָּדוֹל אַחַר עֶזְרָא:

הוּא הָיָה אוֹמֵר. כְּלוֹמַר כָּךְ הָיָה מְרַגְּלָא בְּפוּמֵיהּ תָּמִיד. וְכֵן כָּל רַבִּי פְּלוֹנִי אוֹמֵר, הוּא הָיָה אוֹמֵר, שֶׁבְּמַסֶּכְתָּא זוֹ, פֵּרוּשָׁן הָיָה רָגִיל לוֹמַר כֵּן תָּמִיד:

הָעוֹלָם עוֹמֵד. לֹא נִבְרָא הָעוֹלָם אֶלָּא בִּשְׁבִיל שְׁלֹשָׁה דְּבָרִים הַלָּלוּ:

עַל הַתּוֹרָה. שֶׁאִלְמָלֵי לֹא קִבְּלוּ יִשְׂרָאֵל אֶת הַתּוֹרָה לֹא נִבְרְאוּ שָׁמַיִם וָאָרֶץ, דִּכְתִיב (ירמיה לג) אִם לֹא בְרִיתִי יוֹמָם וָלָיְלָה חֻקּוֹת שָׁמַיִם וָאָרֶץ לֹא שָׂמְתִּי (שבת פח.):

וְעַל הָעֲבוֹדָה. עֲבוֹדַת הַקָּרְבָּנוֹת. שֶׁכָּךְ שָׁנִינוּ בְּמַסֶּכֶת תַּעֲנִית (כז:), שֶׁאִלְמָלֵא מַעֲמָדוֹת לֹא נִתְקַיְּמוּ שָׁמַיִם וָאָרֶץ. וּמָצִינוּ שֶׁבִּשְׁבִיל הַקָּרְבָּנוֹת שֶׁהִקְרִיב נֹחַ נִשְׁבַּע [הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא] שֶׁלֹּא יָבִיא מַבּוּל לָעוֹלָם. הֲרֵי שֶׁהָעוֹלָם עוֹמֵד עַל הַקָּרְבָּנוֹת:

וְעַל גְּמִילוּת חֲסָדִים. דִּכְתִיב (תהלים פט) עוֹלָם חֶסֶד יִבָּנֶה. וּגְמִילוּת חֲסָדִים, הוּא לְשַׂמֵּחַ חֲתָנִים, וּלְנַחֵם אֲבֵלִים, וּלְבַקֵּר חוֹלִים, וְלִקְבֹּר מֵתִים, וְכַיּוֹצֵא בָזֶה:

Bartenura, sobre "dos remanescentes", explica que, depois que todos os demais membros da Grande Assembleia morreram, a tradição permaneceu apenas em suas mãos; ele foi sumo sacerdote depois de Ezra. Sobre a fórmula "ele dizia", nota que ela indica que essa era a frase que o sábio costumava repetir sempre — assim como, ao longo deste tratado, cada "fulano dizia" indica um ensinamento que costumava reiterar. Sobre "o mundo se sustenta", explica que o mundo não foi criado senão em razão destas três coisas. Sobre "a Torá", cita Yirmiyahu 33, segundo o qual, se Israel não tivesse aceitado a Torá, o céu e a terra não teriam sido criados. Sobre "o serviço", refere-se ao serviço dos sacrifícios, citando o tratado Taanit, segundo o qual, não fossem os turnos sacerdotais (mishmarot), o céu e a terra não subsistiriam — e recorda que, por causa dos sacrifícios que Noach ofereceu, D'us jurou não trazer mais um dilúvio ao mundo. Sobre "os atos de bondade", cita o Salmo 89, "o mundo se edifica pela bondade" — definindo-a como alegrar noivos, consolar enlutados, visitar doentes, sepultar os mortos, e obras semelhantes.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רַשִׁ״י
Rashi sobre Avot, Perek Alef, Mishná 2
שמעון הצדיק כהן גדול היה. משירי לשון שיריים כלומר בסוף שלא היה עמהם בתחלת הבית בימי עזרא:

על התורה שנאמר אם לא בריתי יומם ולילה חקות שמים וארץ לא שמתי:

ועל העבודה. של בית המקדש כמו שמצינו בתענית אלמלא מעמדות לא נתקיימו שמים וארץ לכך היו קורין במעשה בראשית כל ימי השבוע:

ועל גמילות חסדים. מלוה מעותיו לעני שהוא גדול מהצדקה לפי שאינו מתבייש ועוד שגמילות חסדים נוהג בין בעשירים בין בעניים [בין במתים בין בחיים בין בגופו בין בממונו מה שאין כן בצדקה כמו שאמרו גדולה גמילות חסדים יותר מן הצדקה] וכה״א וחסד ה' מעולם ועד עולם על יראיו [וכתיב כי אמרתי עולם חסד יבנה] ללמדך שבשביל החסד העולם מתקיים:

Rashi explica "dos remanescentes" (misheyarei) como "dos que restaram": Shimon HaTzadik viveu no fim daquela geração, não estando presente no início da construção do Segundo Templo, nos dias de Ezra. Sobre "a Torá", cita o versículo "se não fosse Minha aliança de dia e de noite, eu não teria estabelecido as leis do céu e da terra" (Yirmiyahu 33), como prova de que a própria existência do mundo depende da Torá. Sobre "o serviço", refere-se ao serviço do Templo, citando o ensinamento de que, não fossem os turnos sacerdotais (mishmarot) que representavam o povo em oração enquanto se ofereciam os sacrifícios, o céu e a terra não subsistiriam — daí o costume de ler o relato da Criação ao longo de toda a semana. Sobre "os atos de bondade", explica que se trata sobretudo de emprestar dinheiro ao pobre, ato maior que a própria caridade, pois quem recebe não passa vergonha, e porque a bondade se pratica tanto com ricos quanto com pobres, com vivos e com mortos, com o corpo e com os bens — o que não ocorre com a caridade — como disseram: "maior é a prática da bondade do que a caridade"; e cita "a bondade do Eterno é de eternidade a eternidade sobre os que O temem" e "pois disse: o mundo se edifica pela bondade".