Seder Kodashim · Massechet Menachot · Perek Chet · Mishná 7 de 7 · Última mishná do capítulo

Última mishná do Perek Chet: como se guardava e examinava o vinho das libações

לֹא הָיוּ כוֹנְסִים אוֹתוֹ בַחֲצָבִים גְּדוֹלִים
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

Fechando o Perek Chet, esta última mishná descreve o armazenamento correto do vinho das libações, a regra de não tomá-lo do topo nem do fundo do casco, e o método pelo qual o tesoureiro do Templo verificava, com uma cana de medida, que o vinho extraído vinha exatamente do terço médio — concluindo com a fonte bíblica que exige perfeição também nas libações.

O armazenamento correto: cascos pequenos, nunca cheios até a boca, para que o aroma se concentre

Não o recolhiam em jarros grandes, senão em cascos pequenos. E não enche o casco até a sua boca, para que seu aroma se espalhe. — A mishná descreve o cuidado no armazenamento do vinho destinado às libações: em vez de grandes jarros — que o expõem a deterioração quando parcialmente esvaziados — usavam-se cascos pequenos, e mesmo estes não eram enchidos até a boca, deixando espaço vazio para que o aroma do vinho se concentrasse ali e se espalhasse ao abrir o casco.

לֹא הָיוּ כוֹנְסִים אוֹתוֹ בַחֲצָבִים גְּדוֹלִים, אֶלָּא בְחָבִיּוֹת קְטַנּוֹת. וְאֵינוֹ מְמַלֵּא אֶת הֶחָבִיּוֹת עַד פִּיהֶם, כְּדֵי שֶׁיְּהֵא רֵיחוֹ נוֹדֵף.
Nem da boca nem do fundo: trazia-se do terço médio, e o exame do tesoureiro com a cana

Não traz nem de sua boca, por causa da nata, nem de seu fundo, por causa das fezes; mas traz de seu terço e de seu meio. Como examina? O tesoureiro se senta com a cana em sua mão; lançou o fio, e bateu com a cana. — A mishná explica que se evitava tanto o vinho próximo à boca do casco — onde se forma uma nata semelhante à farinha — quanto o do fundo — onde se depositam as fezes — trazendo-se apenas do terço médio, a porção mais limpa. O tesoureiro sentava-se junto ao casco, cana de medida em mão; quando via que o vinho que escorria começava a arrastar consigo um fio de sedimento, batia imediatamente com a cana, sinal para que se interrompesse a extração antes que as fezes se misturassem ao vinho recolhido.

אֵינוֹ מֵבִיא, לֹא מִפִּיהָ, מִפְּנֵי הַקְּמָחִין. וְלֹא מִשּׁוּלֶיהָ, מִפְּנֵי הַשְּׁמָרִים. אֶלָּא מֵבִיא מִשְּׁלִישָׁהּ וּמֵאֶמְצָעָהּ. כֵּיצַד הוּא בוֹדֵק, הַגִּזְבָּר יוֹשֵׁב וְהַקָּנֶה בְיָדוֹ, זָרַק אֶת הַגִּיד וְהִקִּישׁ בַּקָּנֶה.
A opinião de Rabi Yossei b'Rabi Yehudá: até a nata invalida — e a fonte bíblica da perfeição exigida das libações

Rabi Yossei, filho de Rabi Yehudá, diz: o vinho em que subiu nata é inválido, como está dito: "íntegros serão para vós, e sua oferenda de refeição" — "íntegros serão para vós, e suas libações". — A mishná encerra o capítulo com uma opinião mais rigorosa: para Rabi Yossei b'Rabi Yehudá, mesmo a simples presença da nata semelhante à farinha basta para invalidar o vinho por completo — não apenas para excluir a porção próxima à boca do casco. Ele fundamenta essa exigência de perfeição absoluta no versículo que aplica, lado a lado, a palavra "íntegros" tanto à oferenda animal e sua oferenda de refeição quanto às libações que a acompanham, unificando o padrão de perfeição exigido de todos os componentes do sacrifício.

רַבִּי יוֹסֵי בְרַבִּי יְהוּדָה אוֹמֵר, יַיִן שֶׁעָלָה בוֹ קְמָחִין, פָּסוּל, שֶׁנֶּאֱמַר, תְּמִימִים יִהְיוּ לָכֶם וּמִנְחָתָם (במדבר כח), תְּמִימִים יִהְיוּ לָכֶם וְנִסְכֵּיהֶם (שם):

Fontes bíblicas · מְקוֹרוֹת מִן הַתּוֹרָה

Bemidbar 28:19–20, 31
וְהִקְרַבְתֶּ֨ם אִשֶּׁ֤ה עֹלָה֙ לַיהֹוָ֔ה פָּרִ֧ים בְּנֵי־בָקָ֛ר שְׁנַ֖יִם וְאַ֣יִל אֶחָ֑ד וְשִׁבְעָ֤ה כְבָשִׂים֙ בְּנֵ֣י שָׁנָ֔ה תְּמִימִ֖ם יִהְי֥וּ לָכֶֽם׃ וּמִ֨נְחָתָ֔ם סֹ֖לֶת בְּלוּלָ֣ה בַשָּׁ֑מֶן שְׁלֹשָׁ֨ה עֶשְׂרֹנִ֜ים לַפָּ֗ר וּשְׁנֵ֧י עֶשְׂרֹנִ֛ים לָאַ֖יִל תַּעֲשֽׂוּ׃ … מִלְּבַ֞ד עֹלַ֧ת הַתָּמִ֛יד וּמִנְחָת֖וֹ תַּעֲשׂ֑וּ תְּמִימִ֥ם יִהְיוּ־לָכֶ֖ם וְנִסְכֵּיהֶֽם׃
"E apresentareis oferenda de fogo, holocausto ao Eterno: dois novilhos e um carneiro, e sete cordeiros de um ano, íntegros serão para vós. E sua oferenda de refeição, farinha fina misturada com azeite, três décimos para o novilho e dois décimos para o carneiro, fareis... Além do holocausto contínuo e sua oferenda de refeição, fareis; íntegros serão para vós, e suas libações."
Nota: Rabi Yossei b'Rabi Yehudá deriva da justaposição repetida de "íntegros serão para vós" — aplicada tanto à oferenda animal e sua oferenda de refeição quanto, ao final, especificamente às libações — que estas últimas devem ser tão perfeitas e isentas de defeito quanto o próprio animal sacrificado, invalidando por essa razão até mesmo o vinho em que se formou a nata semelhante à farinha.

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Menachot 8:7
לא היו כונסין אותו בחצבים גדולים אלא בחביות כו': ריחו נודף יעמיד ריחו מפני שיעלה הבלו במקום שהניח בראש הכלי ויעמיד ריחו. ולא יתערב בו שום דבר ויעלה על פני היין כמין גרגרים וכן יארע זה ביינות הולכי דרכים והוא הנקרא קמחין דומים בלי ספק לגרגרי חטה וערביים קורין אותו קמחין ולא יארע זה אצלנו אלא במבחר היין ואולי לא יארע זה ביין של ארץ ישראל אלא בפחות שבהן: וענין מה שאמר זרק את הגיד הקיש בקנה כן הוא זרק היין גיד של שמרים גזבר מקיש בקנה ר"ל שדוחה ומרחיק אותו ואינו מניחו להתמצות ואין הלכה כר' יוסי בר' יהודה ומן הראוי שתדעהו שכל מי שהקדיש למזבח שום דבר מאלו שאמרנו שהן פסולים מסולת או שמן או יין או עצים שהקריבו שהם פסולין ג"כ למזבח לוקה מדרבנן כמו שלוקה מדאורייתא המקדיש בעל מום בבהמה לפי שדומה להן וכתוב בסיפרא בעל מום לא תקריבו אם משום בל תשחט הרי בל תשחט אמור למטן הא אינו אומר כאן לא תקריבו אלא משום בל תקדיש מכאן אמרו המקדיש בעל מום למזבח עובר משום ה' דברים משום בל תקדיש בל תשחט בל תקטיר מקצתו בל תזרוק את הדם בל תקטיר את החלב ונתחייבו באלו הלאוים לפי שכפל לשון המניעה בפרשיות של בעלי מומין ר"ל מומי בהמה ואמרו שלא באו לחזוק המצוה אלא כל אלו מהן לענין בפני עצמו ונאמר בתחלת אותה הפרשה כל אשר בו מום לא תקריבו וזה הוא המניעה מלהקדישו אח"כ נאמר תמים יהיה לרצון כל מום לא יהיה בו וזו היא המניעה מלשחוט אותן אח"כ נאמר לא תקריבו אלה לה' וזו היא המניעה מלזרוק דמו ואשה לא תתנו מהן המניעה מהקטיר אימוריו ונאמר אח"כ ומעוך וכתות ונתוק וכרות לא תקריבו לה' ואפי' קצת האימורין לפיכך המקדיש בעל מום עובר על כל אלו והוא חייב ודע זה: ודע שהן היו גם כן בוחרין מקומות שמביאין משם קרבנות בהמה ועוף אע"פ שהן כשרין מכל מקום כמו שזכרנו וכן אמרו אילים ממואב כבשים מחברון עגלים משרון גוזלות מהר המלך:

Rambam explica que, para que "seu aroma se espalhe", faz-se seu odor permanecer, pois seu hálito sobe e se acumula no espaço deixado no topo do recipiente, fazendo o aroma permanecer. E que nada se misture nele e suba sobre a face do vinho como uma espécie de grãos — coisa que ocorre nos vinhos de viajantes, chamada "farinhas" (kemachin), sem dúvida semelhantes a grãos de trigo, e os árabes as chamam "kemachin"; e isso, entre nós, só ocorre no vinho selecionado, e talvez, no vinho da Terra de Israel, só ocorra nos de qualidade inferior. E o sentido de "lançou o fio, bateu com a cana" é que, quando o vinho lançou o fio de fezes, o tesoureiro bate com a cana, ou seja, repele-o e o afasta, não permitindo que continue a escorrer. E a lei não segue Rabi Yossei b'Rabi Yehudá. E convém saber que todo aquele que consagrar ao altar algo destas coisas que dissemos serem inválidas — farinha, azeite, vinho ou lenha que ofereceu sendo inválidos — é igualmente açoitado por decreto rabínico, assim como é açoitado por lei da Torá quem consagra ao altar um animal com defeito, por se assemelhar a ele.

Bartenura · Menachot 8:7

חֲצָבִים גְּדוֹלִים. שֶׁהַכֵּלִים הַגְּדוֹלִים פּוֹגְמִים טַעַם הַיַּיִן:

כְּדֵי שֶׁיְּהֵא רֵיחוֹ נוֹדֵף. כְּשֶׁהֶחָבִית מְלֵאָה, יוֹצֵא הָרֵיחַ לַחוּץ וְאֵינוֹ נוֹדֵף:

קְמָחִין. כְּמִין גַּרְגְּרִים דַּקִּים לְבָנִים שֶׁעוֹלִים עַל פְּנֵי הַיַּיִן דּוֹמִין לְקֶמַח:

וּמֵאֶמְצָעָהּ. מֵשִׂים בַּרְזָא בְּאֶמְצַע הֶחָבִית:

קָנֶה. אַמַּת הַמִּדָּה שֶׁהָיְתָה רְגִילָה לִהְיוֹת בְּיַד הַגִּזְבָּר:

זָרַק אֶת הַגִּיד וְהִקִּישׁ בַּקָּנֶה. כְּלוֹמַר כְּשֶׁזָּרַק הַיַּיִן הַגִּיד שֶׁל שְׁמָרִים, שֶׁמַּתְחִילִים הַשְּׁמָרִים לָצֵאת, הִקִּישׁ הַגִּזְבָּר בַּקָּנֶה שֶׁבְּיָדוֹ וְדָחָהוּ שֶׁלֹּא יִכָּנֵס בַּכְּלִי שֶׁיֵּשׁ בּוֹ הַיַּיִן:

רַבִּי יוֹסֵי בְרַבִּי יְהוּדָה אוֹמֵר יַיִן שֶׁעָלוּ בוֹ קְמָחִין פָּסוּל. וְאֵין הֲלָכָה כְּרַבִּי יוֹסֵי בְּרַבִּי יְהוּדָה. וְכָל הָנֵי דְּאָמְרִינַן בְּמַתְנִיתִין שֶׁהֵם פְּסוּלִים, בֵּין בַּסֹּלֶת בֵּין בַּשֶּׁמֶן בֵּין בַּיַּיִן, אִם עָבַר וְהִקְדִּישָׁן מַכִּין אוֹתוֹ מַכּוֹת מַרְדּוּת מִדִּבְרֵיהֶם, כְּדִין הַמַּקְדִּישׁ בַּעַל מוּם לַמִּזְבֵּחַ שֶׁהוּא לוֹקֶה מִן הַתּוֹרָה. וּכְשֵׁם שֶׁהָיוּ מְבִיאִים הַסֹּלֶת וְהַיַּיִן וְהַשֶּׁמֶן מִמְּקוֹמוֹת מֻבְחָרִים יְדוּעִים כְּדִתְנַן בְּמַתְנִיתִין, כָּךְ הָיוּ מְבִיאִים הַקָּרְבָּנוֹת מִמְּקוֹמוֹת יְדוּעִים, אֵילִים מִמּוֹאָב, כְּבָשִׂים מֵחֶבְרוֹן, עֲגָלִים מִשָּׁרוֹן, גּוֹזָלוֹת דְּהַיְנוּ תּוֹרִים וּבְנֵי יוֹנָה מֵהַר הַמֶּלֶךְ:

Bartenura explica que os "jarros grandes" prejudicam o sabor do vinho, por isso se usam recipientes pequenos. "Para que seu aroma se espalhe": quando o casco está cheio, o aroma sai para fora e não se concentra, não se espalhando bem. "Nata" (kemachin) são como grãos finos e brancos que sobem sobre a face do vinho, semelhantes à farinha. "E de seu meio": coloca-se a torneira no meio do casco. "Cana": a vara de medida que costumava estar na mão do tesoureiro. "Lançou o fio, e bateu com a cana": ou seja, quando o vinho começou a lançar o fio de fezes — sinal de que as fezes começavam a sair — o tesoureiro batia com a cana em sua mão e o repelia, para que não entrasse no recipiente onde estava o vinho. Sobre a opinião de Rabi Yossei b'Rabi Yehudá, de que o vinho em que subiu nata é inválido, esclarece que a lei não o segue. E assim como traziam a farinha, o vinho e o azeite de lugares conhecidos e excelentes, como se ensinou na mishná, também traziam os animais de lugares conhecidos: carneiros de Moabe, cordeiros de Hebron, bezerros de Sharon, pombinhos — isto é, rolinhas e filhotes de pomba — do Monte do Rei.

Perush — os Mefarshim · פֵּרוּשׁ הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רש״י
Menachot 86b–87a, sobre a Guemará desta mishná — encerra o Perek Chet de Massechet Menachot
מתני' לא היו כונסין אותו בחצבין גדולים - לפי שכשהיו מסתפקין ממנו על יד היו החצובין מתרוקנים ומתקלקל היין:
כדי שיהא ריחו נודף - שכשהיא חסירה קימעא היין נודף יותר מכשהיא מליאה:
קמחים - שקויינ"ש:
כיצד בודק - לידע אם היין יפה:
גזבר יושב וקנה בידו - ורואה כשזה מוציא היין מן נקב החבית:
זרק הגיר - שהתחיל לצאת אותו לבן שתחת היין שצף על השמרים:
הקיש - הגזבר על גבי הכד וסותם זה מיד וזה היה סימנו שלא היה רוצה לדבר כל זמן שמוציאין היין:
שנאמר תמימים יהיו לכם - ואם היו בו קמחים הוי כבעל מום:

Rashi explica que não recolhiam o vinho em jarros grandes porque, ao se retirar dele aos poucos, os jarros ficavam parcialmente vazios e o vinho se estragava. "Para que seu aroma se espalhe": porque, quando o casco está um pouco vazio, o vinho exala mais aroma do que quando está cheio. Sobre "nata" (kemachin), traduz o termo para outra língua. "Como examina": para saber se o vinho está bom — o tesoureiro se senta com a cana na mão, observando enquanto o vinho sai pelo orifício do casco. "Lançou o fio": quando começa a sair aquele branco que flutua sob o vinho, sobre as fezes. "Bateu": o tesoureiro bate na jarra e a fecha imediatamente — esse era seu sinal, pois não queria falar enquanto se extraía o vinho. Sobre "como está dito: íntegros serão para vós", explica que, se havia nata nele, o vinho era considerado como se tivesse um defeito.