Seder Nezikin · Massechet Avot · Perek Hei · Mishná 13 de 23
Quatro tipos entre os que dão caridade
אַרְבַּע מִדּוֹת בְּנוֹתְנֵי צְדָקָה
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR
A Mishná · המִשְׁנָה
Ensina que há quatro tipos entre os que dão caridade: o que quer dar, mas que outros não dêem — seu olho é mau para com o que é dos outros. O que quer que outros dêem, mas ele não dê — seu olho é mau para com o que é seu. O que dá e quer que outros dêem — pio. O que não dá nem quer que outros dêem — ímpio.
Quatro tipos há entre os que dão caridade. O que quer dar, mas que outros não dêem — seu olho é mau para com o que é dos outros. O que quer que outros dêem, mas ele não dê — seu olho é mau para com o que é seu. O que dá e quer que outros dêem — pio. O que não dá nem quer que outros dêem — ímpio.
אַרְבַּע מִדּוֹת בְּנוֹתְנֵי צְדָקָה. הָרוֹצֶה שֶׁיִּתֵּן וְלֹא יִתְּנוּ אֲחֵרִים, עֵינוֹ רָעָה בְּשֶׁל אֲחֵרִים. יִתְּנוּ אֲחֵרִים וְהוּא לֹא יִתֵּן, עֵינוֹ רָעָה בְשֶׁלּוֹ. יִתֵּן וְיִתְּנוּ אֲחֵרִים, חָסִיד. לֹא יִתֵּן וְלֹא יִתְּנוּ אֲחֵרִים, רָשָׁע:
Halachot · הֲלָכוֹת
Bartenura · Avot 5:13
עֵינוֹ רָעָה בְּשֶׁל אֲחֵרִים. דְּיוֹדֵעַ שֶׁהַצְּדָקָה מְעַשֶּׁרֶת וְאֵינוֹ רוֹצֶה שֶׁאֲחֵרִים יִתְעַשְּׁרוּ. פֵּרוּשׁ אַחֵר, יֵשׁ מִי שֶׁחָס עַל מָמוֹן קְרוֹבָיו יוֹתֵר מֵעַל מָמוֹנוֹ, וְאַף עַל פִּי שֶׁהוּא נוֹתֵן אֵינוֹ רוֹצֶה שֶׁקְּרוֹבָיו יִתְּנוּ, שֶׁלֹּא יְאַבְּדוּ אֶת מָמוֹנָם, וְהַיְנוּ עֵינוֹ רָעָה בְּשֶׁל אֲחֵרִים דּוּמְיָא דְּעֵינוֹ רָעָה בְּשֶׁלּוֹ דִּבְסֵיפָא:
Bartenura oferece duas leituras para “seu olho é mau para com o que é dos outros”: ou porque sabe que a caridade enriquece quem a pratica e não quer que outros enriqueçam; ou porque, tendo mais apego aos bens de seus parentes do que aos próprios, mesmo dando ele mesmo, não quer que seus parentes deem, para que não percam seus recursos.
Perush — os Mefarshim · המְּפָרְשִׁים
Rashi רַשִׁ״י
Rashi sobre Avot, Perek Hei, Mishná 13
עינו רעה. צרה בשל אחרים בממון אחרים שאינו רוצה שיעשו צדקה כדי שלא ירבו נכסיהם ושיצא להם שם טוב: עינו רעה בשלו. אינו דומה עינו רעה בשל אחרים לעינו רעה בשלו לפי שבממונו אינו אלא מחמת אבירות לב שבו. נ״א עינו רעה בשלו צר עין בשל עצמו שמסרב ליתן צדקה כדי שלא יחסר חשבון מעותיו ואינו נותן לב לשכר השמור לו לעוה״ב ולא דמי לעינו רעה בשל אחרים:
Rashi distingue as duas formas de “olho mau”: aquele voltado ao dinheiro alheio, que não quer que outros pratiquem caridade para que não aumentem seus bens nem ganhem boa reputação; e aquele voltado ao próprio dinheiro, que se recusa a dar por mesquinhez de coração, sem considerar a recompensa reservada no mundo vindouro.
Rambam רמב״ם
Perush HaMishná, Avot 5:13
הסתכל איך קרא רב הרחמנות אשר לא יספיק לו מה שירחם הוא לבדו עד שירחמו גם כן אחרים חסיד וקרא האכזר רשע:
O Rambam observa como a mishná chama de pio quem tem tanta compaixão que não se contenta em ser ele mesmo compassivo, querendo que outros também o sejam, e chama de ímpio o cruel que nem dá nem deseja que outros dêem.