Seder Nezikin · Massechet Avot · Perek Vav · Mishná 3 de 11

Quem aprende do companheiro, ainda que uma letra, deve honrá-lo

הַלּוֹמֵד מֵחֲבֵרוֹ פֶּרֶק אֶחָד אוֹ הֲלָכָה אַחַת...
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · המִשְׁנָה

Ensina o dever de honrar quem nos ensina, ainda que pouco, a partir do exemplo de Davi e Achitofel, por argumento do menor ao maior (kal vachômer).
Aquele que aprende de seu companheiro um só capítulo, ou uma só lei, ou um só versículo, ou uma só palavra, ou ainda uma só letra, deve tratá-lo com honra; pois assim encontramos em Davi, rei de Israel, que, não tendo aprendido de Achitofel senão duas coisas apenas, chamou-o de seu mestre, seu guia e seu conhecido, como está dito: “Mas és tu, homem que eu prezava como igual a mim, meu guia e meu conhecido” (Salmos 55:14). E não é isto um argumento do menor para o maior (kal vachômer)? Se Davi, rei de Israel, que não aprendeu de Achitofel senão duas coisas apenas, chamou-o de seu mestre, seu guia e seu conhecido — aquele que aprende de seu companheiro um capítulo, ou uma lei, ou um versículo, ou uma palavra, ou ainda uma letra, quanto mais deve tratá-lo com honra! E não há honra senão a Torá, como está dito: “A honra os sábios herdarão” (Provérbios 3:35), “e os íntegros herdarão o bem” (Provérbios 28:10); e não há bem senão a Torá, como está dito: “Pois boa instrução vos dei; não abandoneis minha Torá” (Provérbios 4:2).
הַלּוֹמֵד מֵחֲבֵרוֹ פֶּרֶק אֶחָד אוֹ הֲלָכָה אַחַת אוֹ פָסוּק אֶחָד אוֹ דִבּוּר אֶחָד אוֹ אֲפִלּוּ אוֹת אַחַת, צָרִיךְ לִנְהוֹג בּוֹ כָבוֹד, שֶׁכֵּן מָצִינוּ בְדָוִד מֶלֶךְ יִשְׂרָאֵל, שֶׁלֹּא לָמַד מֵאֲחִיתֹפֶל אֶלָּא שְׁנֵי דְבָרִים בִּלְבָד, קְרָאוֹ רַבּוֹ אַלּוּפוֹ וּמְיֻדָּעוֹ, שֶׁנֶּאֱמַר (תהלים נה) וְאַתָּה אֱנוֹשׁ כְּעֶרְכִּי אַלּוּפִי וּמְיֻדָּעִי. וַהֲלֹא דְבָרִים קַל וָחֹמֶר, וּמַה דָּוִד מֶלֶךְ יִשְׂרָאֵל, שֶׁלֹּא לָמַד מֵאֲחִיתֹפֶל אֶלָּא שְׁנֵי דְבָרִים בִּלְבַד קְרָאוֹ רַבּוֹ אַלּוּפוֹ וּמְיֻדָּעוֹ, הַלּוֹמֵד מֵחֲבֵרוֹ פֶּרֶק אֶחָד אוֹ הֲלָכָה אַחַת אוֹ פָסוּק אֶחָד אוֹ דִבּוּר אֶחָד אוֹ אֲפִלּוּ אוֹת אַחַת, עַל אַחַת כַּמָּה וְכַמָּה שֶׁצָּרִיךְ לִנְהוֹג בּוֹ כָבוֹד. וְאֵין כָּבוֹד אֶלָּא תוֹרָה, שֶׁנֶּאֱמַר (משלי ג) כָּבוֹד חֲכָמִים יִנְחָלוּ, (משלי כח) וּתְמִימִים יִנְחֲלוּ טוֹב, וְאֵין טוֹב אֶלָּא תוֹרָה, שֶׁנֶּאֱמַר (משלי ד) כִּי לֶקַח טוֹב נָתַתִּי לָכֶם תּוֹרָתִי אַל תַּעֲזֹבוּ:

Fontes bíblicas · מְקוֹרוֹת

Salmos 55:14
וְאַתָּה אֱנוֹשׁ כְּעֶרְכִּי אַלּוּפִי וּמְיֻדָּעִי
“Mas és tu, homem que eu prezava como igual a mim, meu guia e meu conhecido” — palavras de Davi sobre Achitofel, de quem aprendera apenas duas coisas.
Provérbios 3:35 e 28:10
כָּבוֹד חֲכָמִים יִנְחָלוּ · וּתְמִימִים יִנְחֲלוּ טוֹב
“A honra os sábios herdarão” e “os íntegros herdarão o bem” — a mishná encadeia os dois versículos para identificar “honra” e “bem” com a própria Torá.

Perush — os Mefarshim · המְּפָרְשִׁים

Rashi רַשִׁ״י
Rashi sobre Avot, Perek Vav, Mishná 3
אוֹ דָּבָר אֶחָד. שֶׁל טַעַם, דְּסָמִיךְ לְהַאי קְרָא דִּוְאַתָּה אֱנוֹשׁ כְּעֶרְכִּי סָמִיךְ אִידָךְ קְרָא אֲשֶׁר יַחְדָּו נַמְתִּיק סוֹד, לְפִי שֶׁמְּצָאוֹ אֲחִיתֹפֶל לְדָוִד שֶׁהָיָה יוֹשֵׁב יְחִידִי וְעוֹסֵק בַּתּוֹרָה, אָמַר לוֹ לָמָּה אַתָּה לוֹמֵד יְחִידִי [עַיֵּן בְּרָכוֹת סג;] וַהֲלֹא כְּבָר נֶאֱמַר (יִרְמְיָה נ) חֶרֶב אֶל הַבַּדִּים וְנוֹאָלוּ. שׁוּב פַּעַם אַחֶרֶת מְצָאוֹ שֶׁהָיָה נִכְנַס לְבֵית מִדְרָשׁוֹ בְּקוֹמָה זְקוּפָה, אָמַר לוֹ וַהֲלֹא כְּבָר נֶאֱמַר (וַיִקְרָא יט) וּמִקְדָּשִׁי תִּירָאוּ, שֶׁצָּרִיךְ לוֹ לָאָדָם לִכָּנֵס שָׁם בְּמוֹרָא כְּדֵי שֶׁתְּהֵא אֵימַת שָׁמַיִם עָלָיו, וְכֵן הוּא אוֹמֵר (תְּהִלִּים נה) בְּבֵית אֱלֹהִים נְהַלֵּךְ בְּרָגֶשׁ לְשׁוֹן אֵימָה וָפַחַד. וְיֵשׁ אוֹמְרִים בְּרָגֶשׁ לִכָּנֵס שָׁם בְּכָל כֹּחוֹ, לְפִי שֶׁנֶּאֱמַר בְּרָב עָם הַדְרַת מֶלֶךְ. נֻסָּח אַחֵר, לָלֶכֶת בִּרְגִישָׁה וּבִמְהִירוּת לְבֵית הַכְּנֶסֶת:

וְאַתָּה אֱנוֹשׁ כְּעֶרְכִּי. חָשׁוּב כְּמוֹתִי:

מְיֻדָּעִי. חָכָם שֶׁלִּי, כְּמוֹ (דְּבָרִים א) אֲנָשִׁים חֲכָמִים וִידֻעִים:

וּמַה דָּוִד. שֶׁהָיָה מֶלֶךְ יִשְׂרָאֵל עֲשָׂאוֹ לַאֲחִיתֹפֶל שֶׁהָיָה רָשָׁע וְלֹא הָיָה רָאוּי לְכָךְ רַב וְאַלּוּף בִּשְׁבִיל שְׁנֵי דְּבָרִים, אָדָם הֶדְיוֹט הַלָּמֵד מֵחֲבֵרוֹ שֶׁאֵינוֹ רָשָׁע עַל אַחַת כַּמָּה וְכַמָּה:

וְאֵין כָּבוֹד אֶלָּא תוֹרָה. כְּלוֹמַר אֶלָּא לַתּוֹרָה, וְלָאו אַצָּרִיךְ לִנְהֹג בּוֹ קָאֵי, וְהָכִי קָאָמַר, אֵין כָּבוֹד בָּא לוֹ לָאָדָם אֶלָּא עַל עִסְקֵי תּוֹרָה:

כָּבוֹד חֲכָמִים יִנְחָלוּ. וְלָמָּה הֵן נוֹחֲלִין כָּבוֹד, בִּשְׁבִיל שֶׁהֵם לוֹמְדִין אֶת הַתּוֹרָה וְיוֹרְשִׁין אוֹתָהּ כְּנַחֲלָה:

וְאֵין טוֹב אֶלָּא תוֹרָה. נֻסָּח אַחֵר וְאֵין כָּבוֹד אֶלָּא תוֹרָה. כְּלוֹמַר אֵין כָּבוֹד זֶה שֶׁאָנוּ עוֹשִׂין וּמַצְרִיכִין לְאָדָם לִנְהֹג בּוֹ כָּבוֹד אֶלָּא בְּרַבּוֹ שֶׁלִּמֵּד לוֹ תּוֹרָה, אֲבָל לִמְּדוֹ אֻמָּנוּת אַחֶרֶת כְּגוֹן שׁוּלְיָא דְּנַגָּרֵי, לֹא:

כָּבוֹד חֲכָמִים יִנְחָלוּ. רְאוּיִים חֲכָמִים לְהַנְחִיל כָּבוֹד וְאֵיזֶה חֲכָמִים תְּמִימִים הַנּוֹחֲלִים טוֹב דְּהַיְנוּ תּוֹרָה אֲבָל חֲכָמִים בִּשְׁאָר אֻמָּנִיּוֹת לֹא:

Rashi liga “ou uma só palavra” ao versículo seguinte ao de “homem que eu prezava como igual a mim”, no qual Davi e Achitofel “juntos adocicavam conselho”: Achitofel encontrara Davi estudando sozinho e lhe perguntara por que estudava assim, citando “espada sobre os solitários, e enlouquecerão” (Jeremias 50:36); e, em outra ocasião, encontrou-o entrando em sua casa de estudo de cabeça erguida, e lhe disse que se deve entrar ali com temor, pois está escrito “e Meu santuário temereis”. Sobre “homem que eu prezava como igual a mim”, explica: importante como eu; e sobre “meu conhecido”, explica: meu sábio, como em “homens sábios e conhecidos” (Deuteronômio 1). Sobre “e se Davi”, explica que Davi, sendo rei de Israel, fez de Achitofel — que era ímpio e não merecia tal honra — seu mestre e guia por causa de apenas duas coisas; quanto mais um homem comum, que aprende de seu companheiro que não é ímpio, deve honrá-lo! Sobre “não há honra senão a Torá”, explica que isso não se refere ao dever de honrar o mestre, mas afirma que não há honra verdadeira para o homem senão a que vem do envolvimento com a Torá; e cita, segundo outra versão, que “não há bem senão a Torá” refere-se apenas aos sábios que herdam bem por meio dela, e não aos sábios de outros ofícios.