Seder Kodashim · Massechet Menachot · Perek Yud-Guimel · Mishná 6 de 11

A oferenda de elevação incerta: do cordeiro ao touro, segundo o costume de cada região

הֲרֵי עָלַי עוֹלָה, יָבִיא כֶבֶשׂ
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A mishná passa aos votos de sacrifícios animais, começando pela oferenda de elevação (olá): o que se traz quando o voto foi genérico, e os diferentes graus de incerteza sobre qual animal foi realmente especificado.

O voto simples de oferenda de elevação, segundo o costume de cada região

“Sobre mim está trazer uma oferenda de elevação” — trará um cordeiro. Rabi Elazar ben Azaryá diz: ou uma rola ou um pombinho. — Na região do primeiro Tana, o nome “oferenda de elevação”, usado sem qualificação, designava apenas a oferenda de animal, sendo o cordeiro a menor delas; já na região de Rabi Elazar ben Azaryá, o mesmo nome sem qualificação abrangia também a oferenda de ave, permitindo trazer a menor delas, uma rola ou um pombinho. A disputa não é, portanto, sobre a halachá em si, mas sobre o uso corrente da linguagem em cada localidade.

הֲרֵי עָלַי עוֹלָה, יָבִיא כֶבֶשׂ. רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה אוֹמֵר, אוֹ תוֹר אוֹ בֶן יוֹנָה.
Os graus de incerteza sobre o animal votado

“Especifiquei do gado, e não sei o que especifiquei” — trará um touro e um bezerro. “Do animal, e não sei o que especifiquei” — trará um touro e um bezerro, um carneiro, um bode e um cordeiro. “Especifiquei, e não sei o que especifiquei” — acrescenta a eles uma rola e um pombinho. — Quanto mais vaga a lembrança, mais ampla a lista de animais a trazer: quem lembra apenas que votou “do gado” traz um touro (grande) e um bezerro (pequeno), cobrindo qualquer tamanho dentro dessa categoria; quem lembra apenas “do animal”, sem saber sequer a espécie, deve trazer o maior e o menor de cada uma das cinco espécies aptas — touro e bezerro, carneiro e bode, cabrito e cordeiro; e quem nem sequer lembra se prometeu animal ou ave deve, além de tudo isso, acrescentar também uma rola e um pombinho.

פֵּרַשְׁתִּי מִן הַבָּקָר וְאֵינִי יוֹדֵעַ מַה פֵּרַשְׁתִּי, יָבִיא פַר וָעֵגֶל. מִן הַבְּהֵמָה וְאֵינִי יוֹדֵעַ מַה פֵּרַשְׁתִּי, יָבִיא פָר וָעֵגֶל אַיִל גְּדִי וְטָלֶה. פֵּרַשְׁתִּי וְאֵינִי יוֹדֵעַ מַה פֵּרַשְׁתִּי, מוֹסִיף עֲלֵיהֶם תּוֹר וּבֶן יוֹנָה:

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Menachot 13:6
הרי עלי עולה יביא כבש ר"א ב"ע אומר תור כו': במקומו של ת"ק לא היו קורין שם עולה מוחלט אלא עולת בהמה ופחות שתהא כבש ובמקומו של ר"א בן עזריה קורין שם עולה מוחלט ואפי' לעולת העוף ועל כן אמר תור או בן יונה ושם עולה נופל על כבש ועל עזים. וזה שאמרו שאם יולד ספק יביאו מזה המין הגדול והקטן שבו ואין זה אלא דעת רבי שאומר שהמתנדב קטן והביא גדול לא יצא ועל כן צריך אל קטן וגדול אבל חכמים אומרים שהוא מביא הגדול מאותו המין אם נולד הספק והלכה כחכמים ואין אנו צריכין לשנות לך שעולת בהמה אינה באה אלא מן הזכרים מאיזה מין שתהא לפי שכבר שזכרנו לך בזה:

Rambam explica: na região do primeiro Tana, não se usava o nome “oferenda de elevação” de modo absoluto senão para a de animal, sendo a menor delas o cordeiro; já na região de Rabi Elazar ben Azaryá, chamava-se “oferenda de elevação” de modo absoluto até a de ave — por isso ele diz “rola ou pombinho”. O nome “oferenda de elevação” cabe tanto ao cordeiro quanto às cabras. E o que dizem — que, havendo dúvida, trarão desse tipo o maior e o menor — é apenas a opinião de Rabi, que sustenta que quem vota o pequeno e traz o grande não cumpriu, por isso precisa do pequeno e do grande; mas os sábios dizem que se traz o maior daquele tipo quando surge a dúvida, e a halachá segue os sábios. Não é necessário repetir que a oferenda de elevação de animal só vem de machos, de qualquer tipo que seja, pois já o mencionamos antes.

Bartenura · Menachot 13:6
הֲרֵי עָלַי עוֹלָה יָבִיא כֶבֶשׂ. רַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה אוֹמֵר אוֹ תּוֹר אוֹ בֶּן יוֹנָה. בְּאַתְרֵיהּ דְּתַנָּא קַמָּא לֹא הָיוּ קוֹרִים עוֹלָה סְתָם אֶלָּא לְעוֹלַת בְּהֵמָה, וּפְחוּתָה שֶׁבְּעוֹלַת בְּהֵמָה הוּא כֶּבֶשׂ, הִלְכָּךְ יָבִיא כֶּבֶשׂ. וּבְאַתְרֵיהּ דְּרַבִּי אֶלְעָזָר בֶּן עֲזַרְיָה הָיוּ קוֹרִים עוֹלָה סְתָם גַּם לְעוֹלַת הָעוֹף, הִלְכָּךְ יָבִיא תּוֹר אוֹ בֶּן יוֹנָה. וּמַר כִּי אַתְרֵיהּ וּמַר כִּי אַתְרֵיהּ:
יָבִיא פַר וָעֵגֶל. זְכָרִים וְלֹא נְקֵבוֹת. דְּעוֹלָה לֵיכָּא לְסַפּוֹקֵי אֶלָּא בִּזְכָרִים. וּמַתְנִיתִין רַבִּי הִיא דְּאָמַר לְקַמָּן הַמִּתְנַדֵּב קָטָן וְהֵבִיא גָּדוֹל לֹא יָצָא. אֲבָל רַבָּנָן פְּלִיגֵי עֲלֵיהּ וְאָמְרֵי הַמִּתְנַדֵּב קָטָן וְהֵבִיא גָּדוֹל יָצָא, דְּיֵשׁ בִּכְלָל מְרֻבֶּה מֻעָט. וַהֲלָכָה כַּחֲכָמִים:
פֵּרַשְׁתִּי. אֶחָד מִקָּרְבְּנוֹת הַבְּהֵמָה וְאֵינִי יוֹדֵעַ מֵאֵיזֶה מֵהֶן פֵּרַשְׁתִּי. יָבִיא מִכָּל מִינֵי בְּהֵמָה הַזְּכָרִים גְּדוֹלִים וּקְטַנִּים, דְּהַיְנוּ פַּר וָעֵגֶל אַיִל וְשָׂעִיר וּגְדִי וְטָלֶה:
פֵּרַשְׁתִּי. אֶת הַמִּין. וְאֵינִי יוֹדֵעַ מַה פֵּרַשְׁתִּי. אִם מִין בְּהֵמָה אוֹ מִין עוֹף:

Bartenura explica: “sobre mim está uma oferenda de elevação, trará um cordeiro” — Rabi Elazar ben Azaryá diz: ou uma rola ou um pombinho. Na região do primeiro Tana, não se chamava simplesmente de “oferenda de elevação” senão a de animal, e a menor da oferenda de elevação de animal é o cordeiro — por isso trará um cordeiro; já na região de Rabi Elazar ben Azaryá, chamava-se de “oferenda de elevação” simples também a de ave — por isso trará uma rola ou um pombinho; cada um fala segundo o costume de sua região. “Trará um touro e um bezerro” — machos, e não fêmeas, pois a oferenda de elevação só admite dúvida entre machos. E nossa mishná segue Rabi, que diz adiante que quem vota o pequeno e traz o grande não cumpriu; mas os sábios discordam dele e dizem que quem vota o pequeno e traz o grande cumpriu, pois o muito inclui o pouco. E a halachá segue os sábios. “Especifiquei” — um dos sacrifícios de animal, e não sei qual deles especifiquei; trará de todos os tipos de animal machos, grandes e pequenos: touro e bezerro, carneiro e bode, cabrito e cordeiro. “Especifiquei” — o tipo. “E não sei o que especifiquei” — se um tipo de animal ou um tipo de ave.

Perush — os Mefarshim · פֵּרוּשׁ הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רש״י
Menachot 107a:20–21, sobre a mishná
מתני' יביא כבש - פחות שבעולות עולה ליכא לספוקי אלא בזכרים: פירשתי - אחד מקרבנות הבהמה ואיני יודע איזה מהם פירשתי: יביא - מכל מיני בהמה הזכרים גדולים דהיינו פר ועגל ואיל ושעיר גדי וטלה: פירשתי - את המין ואיני יודע אם מן הבהמה ואם מן העוף:

Rashi explica: “trará um cordeiro” — o menor entre as oferendas de elevação, pois a oferenda de elevação só admite dúvida entre machos. “Especifiquei” — um dos sacrifícios de animal, e não sei qual deles especifiquei. “Trará” — de todos os tipos de animal machos, isto é, touro e bezerro, carneiro e bode, cabrito e cordeiro. “Especifiquei” — o tipo, e não sei se foi de animal ou de ave.

Rashi רש״י
Menachot 107b:7, sobre a Guemará desta disputa
מר כי אתריה ומר כי אתריה - באתריה דת"ק גריע כבש מעוף ובאתריה דרבי אליעזר גריע עוף מכבש:

Rashi explica, sobre a Guemará: “este segundo seu costume local, e aquele segundo o seu” — na região do primeiro Tana o cordeiro era considerado menos valioso que a ave, e na região de Rabi Elazar ben Azaryá a ave era considerada menos valiosa que o cordeiro.