Seder Kodashim · Massechet Menachot · Perek Hei · Mishná 6 de 9

As que requerem balanço sem aproximação, e o procedimento do balanço

אֵלּוּ טְעוּנִין תְּנוּפָה וְאֵין טְעוּנִין הַגָּשָׁה
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A sexta mishná do Perek Hei completa a classificação iniciada na mishná anterior, listando agora as oferendas e partes de sacrifícios que requerem balanço (tenufá) sem aproximação (hagashá), descreve o procedimento físico do balanço das duas pães com os cordeiros de Shavuot, e fecha com as categorias restantes: as que requerem ambos os ritos e as que não requerem nenhum.

As que requerem balanço sem aproximação: o log do leproso, os primeiros frutos, os eimurim.

Estas requerem balanço e não requerem aproximação: o log de óleo do leproso e sua oferenda de culpa; e os primeiros frutos, segundo as palavras de Rabi Eliezer ben Yaakov; e os eimurim dos sacrifícios de paz de um indivíduo, e seu peito e sua coxa — tanto de homens quanto de mulheres, em Israel, mas não por outros; e as duas pães, e os dois cordeiros de Shavuot. — A mishná lista agora os itens que requerem o balanço mas não a aproximação ao altar: o log de óleo trazido pelo leproso purificado junto com sua oferenda de culpa; os primeiros frutos, segundo a opinião de Rabi Eliezer ben Yaakov; as porções queimadas dos sacrifícios de paz trazidos por um indivíduo, junto com o peito e a coxa dados aos sacerdotes — obrigação que recai tanto sobre homens quanto sobre mulheres que trazem tais sacrifícios, embora o próprio ato do balanço seja realizado apenas por israelitas homens, e não por outros; e as duas pães de Shavuot, junto com os dois cordeiros de paz que as acompanham.

אֵלּוּ טְעוּנִין תְּנוּפָה וְאֵין טְעוּנִין הַגָּשָׁה, לֹג שֶׁמֶן שֶׁל מְצֹרָע וַאֲשָׁמוֹ, וְהַבִּכּוּרִים כְּדִבְרֵי רַבִּי אֱלִיעֶזֶר בֶּן יַעֲקֹב, וְאֵמוּרֵי שַׁלְמֵי יָחִיד וְחָזֶה וָשׁוֹק שֶׁלָּהֶן, אֶחָד אֲנָשִׁים, וְאֶחָד נָשִׁים, בְּיִשְׂרָאֵל אֲבָל לֹא בַאֲחֵרִים, וּשְׁתֵּי הַלֶּחֶם, וּשְׁנֵי כִבְשֵׂי עֲצָרֶת.
Como se realiza o balanço, com a fonte bíblica.

Como ele procede? Coloca as duas pães sobre os dois cordeiros, e coloca suas duas mãos por baixo, estende e traz de volta, levanta e abaixa, pois está dito: “o que foi balançado e o que foi levantado.” O balanço era feito no leste, e a aproximação no oeste. E os balanços precedem as aproximações. — A mishná descreve o procedimento físico do rito: o sacerdote coloca as duas pães sobre os dois cordeiros, apoia as mãos por baixo de ambos, e realiza dois movimentos — um horizontal, estendendo para frente e trazendo de volta, e outro vertical, levantando e abaixando — conforme deriva do versículo sobre o carneiro da consagração de Aharon, que fala do que foi “balançado” (movimento horizontal) e do que foi “levantado” (movimento vertical). Localiza o balanço no lado leste do altar, mais distante do santuário, e a aproximação no lado oeste; e estabelece a ordem: primeiro se balança, depois se aproxima.

כֵּיצַד הוּא עוֹשֶׂה, נוֹתֵן שְׁתֵּי הַלֶּחֶם עַל גַּבֵּי שְׁנֵי כְבָשִׂים, וּמַנִּיחַ שְׁתֵּי יָדָיו מִלְּמַטָּן, מוֹלִיךְ וּמֵבִיא, מַעֲלֶה וּמוֹרִיד, שֶׁנֶּאֱמַר (שמות כט), אֲשֶׁר הוּנַף וַאֲשֶׁר הוּרָם. תְּנוּפָה הָיְתָה בַמִּזְרָח, וְהַגָּשָׁה בַּמַּעֲרָב. וּתְנוּפוֹת קוֹדְמוֹת לְהַגָּשׁוֹת.
As duas categorias restantes: ambos os ritos, e nenhum dos dois.

A oferenda do ômer e a oferenda dos ciúmes requerem balanço e aproximação. O pão da face e a oferenda das libações, nem balanço nem aproximação. — A mishná fecha completando as quatro categorias anunciadas na mishná anterior: a oferenda do ômer e a oferenda de ciúmes da sotá requerem ambos os ritos — primeiro balançadas, depois aproximadas —, enquanto o pão da face e a oferenda que acompanha as libações não requerem nenhum dos dois.

מִנְחַת הָעֹמֶר וּמִנְחַת קְנָאוֹת, טְעוּנוֹת תְּנוּפָה וְהַגָּשָׁה. לֶחֶם הַפָּנִים וּמִנְחַת נְסָכִים, לֹא תְנוּפָה וְלֹא הַגָּשָׁה:

Fontes bíblicas · מְקוֹרוֹת מִן הַתּוֹרָה

Shemot 29:27
וְקִדַּשְׁתָּ אֵת חֲזֵה הַתְּנוּפָה וְאֵת שׁוֹק הַתְּרוּמָה אֲשֶׁר הוּנַף וַאֲשֶׁר הוּרָם מֵאֵיל הַמִּלֻּאִים מֵאֲשֶׁר לְאַהֲרֹן וּמֵאֲשֶׁר לְבָנָיו.
“E santificarás o peito do balanço e a coxa do levantamento, o que foi balançado e o que foi levantado do carneiro da consagração, o que pertence a Aharon e o que pertence a seus filhos.”
Nota: É deste versículo, referente ao carneiro da consagração de Aharon e seus filhos, que a mishná deriva os dois componentes do rito de balanço para todas as demais ocasiões: o “balançado” ensina o movimento horizontal — estender e trazer de volta —, e o “levantado” ensina o movimento vertical — levantar e abaixar.

Halachot · הֲלָכוֹת

Rambam · Perush HaMishná, Menachot 5:6
אלו טעונין תנופה ואין טעונין הגשה לוג שמן של כו': אמר רחמנא באשם מצורע ולוג שמן שלו והניף אותם תנופה לפני ה' ואמרו לפני ה' במזרח ונאמר על הבכורים ולקח הכהן הטנא מידך ואמרו למד על הבכורים שטעונים תנופה וזה דעת רבי אליעזר בן יעקב והוא אמת כמו שנתבאר בשני מבכורים: ומה שאמר אבל לא בידי נשים ר"ל שהתנופה עצמה פסולה בנשים ובעובדי כוכבים וסדרו המשנה הזאת בגמ' כן אחד אנשים ואחד נשים קרבנן טעון תנופה ותנופה עצמה בישראל אבל לא בידי נשים ואמרו בני ישראל מניפים ולא עובדי כוכבים מניפים בני ישראל מניפים ולא הנשים מניפות ואמר ידיו תביאנה את אשי ה' אמרו הרי ידי בעלים אמור לפיכך סדר התנופה מכלל ענין הפסוקים כמו שזכרנו כך הוא מניח האימורים על פס ידו וחזה ושוק למעלה שנאמר על אשי החלבים וכהן מניח ידיו תחת ידי הבעלים ומניף וכבר זכרנו פעמים שאלו שני כבשים הם השלמים הנקרבים בכלל הלחם ביום עצרת וכבר נתבאר בברייתא שר' אומר בשתי הלחם עם שני כבשים מניח זה בצד זה ומניף וכן היא ההלכה לפי שעיקר בידינו כר' שהוא אומר על בסמוך ואינו צריך על גביו עכ"פ לפי מה שאמר על הלחם ר"ל עמו אע"פ שהוא לבדו ושאר הענין מבואר:

Rambam deriva a exigência do balanço para o log de óleo e a oferenda de culpa do leproso do versículo que os associa, e explica que “perante o Eterno” indica o lado leste do altar. Sobre os primeiros frutos, cita o versículo “e o sacerdote tomará o cesto de tua mão” como fonte de que também eles requerem balanço — posição de Rabi Eliezer ben Yaakov, confirmada como halachá em Bikurim. Sobre a expressão “mas não por outros”, esclarece que o próprio ato de balançar é inválido quando realizado por mulheres ou gentios: a obrigação de que o sacrifício requeira balanço recai igualmente sobre homens e mulheres que o trazem, mas o balanço em si é realizado apenas por israelitas homens — derivado do versículo “suas mãos trarão as oferendas ígneas do Eterno”, entendido como referindo-se às mãos do próprio dono do sacrifício, apoiadas sob as mãos do sacerdote que efetivamente balança. Confirma que os dois cordeiros são os sacrifícios de paz trazidos junto com o pão no dia de Shavuot, e que a halachá segue a opinião de que o pão é colocado ao lado dos cordeiros, e não necessariamente sobre eles.

Bartenura · Menachot 5:6
לֹג וַאֲשַׁם מְצֹרָע. כְּתִיב בְּהוּ וְהֵנִיף: וְהַבִּכּוּרִים כְּדִבְרֵי רַבִּי אֱלִיעֶזֶר בֶּן יַעֲקֹב. גָּרְסִינַן. כְּלוֹמַר, דְּשָׁמְעִינַן לֵיהּ בְּעָלְמָא דְּאָמַר בִּכּוּרִים טְעוּנִים תְּנוּפָה, וַהֲלָכָה כְּמוֹתוֹ: וְאֵמוּרֵי שַׁלְמֵי יָחִיד וְחָזֶה וָשׁוֹק שֶׁלָּהֶן. בְּהֶדְיָא כְּתִיב בְּהוּ (ויקרא י) שׁוֹק הַתְּרוּמָה וַחֲזֵה הַתְּנוּפָה עַל אִשֵּׁי הַחֲלָבִים יָבִיאוּ לְהָנִיף: אֶחָד שַׁלְמֵי אֲנָשִׁים וְאֶחָד שַׁלְמֵי נָשִׁים. טְעוּנִים תְּנוּפָה: בְּיִשְׂרָאֵל אֲבָל לֹא בַאֲחֵרִים. מְפָרֵשׁ בַּגְּמָרָא דְּהָכִי קָאָמַר, אֶחָד אֲנָשִׁים וְאֶחָד נָשִׁים קָרְבָּנָן טָעוּן תְּנוּפָה, וּתְנוּפָה עַצְמָהּ בְּיִשְׂרָאֵל, אֲבָל לֹא בִּידֵי נָשִׁים, דְּהָכִי תַּנְיָא, בְּנֵי יִשְׂרָאֵל מְנִיפִין וְאֵין הַגּוֹיִם מְנִיפִין, בְּנֵי יִשְׂרָאֵל מְנִיפִין וְלֹא בְּנוֹת יִשְׂרָאֵל מְנִיפוֹת: שְׁתֵּי הַלֶּחֶם וְכִבְשֵׂי שְׁלָמִים שֶׁל עֲצָרֶת. הַבָּאִים בִּגְלַל הַלֶּחֶם. כְּתִיב בְּהוּ (שם כג) וְהֵנִיף הַכֹּהֵן אֹתָם עַל לֶחֶם הַבִּכֻּרִים, וְלֹא עַל מַמָּשׁ, אֶלָּא סָמוּךְ לָהֶם, כְּבָשִׂים בְּצַד הַלֶּחֶם, כְּדִבְרֵי רַבִּי בַּבְּרַיְתָא. וְכֵן הֲלָכָה: שֶׁנֶּאֱמַר. [בַּמִּלּוּאִים] (שמות כ"ט) אֲשֶׁר הוּנַף וַאֲשֶׁר הוּרָם, וּמֵהוּנַף וְהוּרַם דְּמִלּוּאִים יָלְפִינַן שְׁאָר תְּנוּפוֹת. תְּנוּפָה, מוֹלִיךְ וּמֵבִיא. תְּרוּמָה, מַעֲלֶה וּמוֹרִיד: תְּנוּפָה הָיְתָה בַמִּזְרָח. כְּלוֹמַר, אַף בַּמִּזְרָח שֶׁל מִזְבֵּחַ יָכוֹל לְהָנִיף, וְכָל שֶׁכֵּן בְּמַעֲרָבוֹ דְּקָרוֹב יוֹתֵר לַהֵיכָל: וּתְנוּפוֹת קוֹדְמוֹת לַהַגָּשׁוֹת. בִּתְחִלָּה מֵנִיף וְאַחַר כָּךְ מַגִּישׁ. וּבְמִנְחַת הָעֹמֶר וּבְמִנְחַת קְנָאוֹת אַיְרֵי דִּטְעוּנוֹת תְּנוּפָה וְהַגָּשָׁה, וּכְתִיב בְּמִנְחַת קְנָאוֹת (במדבר ה) וְהֵנִיף אֶת הַמִּנְחָה לִפְנֵי ה', וַהֲדַר וְהִקְרִיב אֹתָהּ אֶל הַמִּזְבֵּחַ:

Bartenura confirma a base bíblica de cada item: o log e a oferenda de culpa do leproso têm o verbo “balançará” escrito diretamente a seu respeito. Sobre os primeiros frutos, adota a leitura de que a mishná segue a posição de Rabi Eliezer ben Yaakov, que ensina alhures que eles requerem balanço, e que a halachá é como ele. Sobre os eimurim, cita o versículo explícito de Vayikrá 10. Explica que “em Israel, mas não por outros” significa, conforme a Guemará: a obrigação de balançar recai sobre o sacrifício tanto de homens quanto de mulheres, mas o próprio ato de balançar é realizado apenas por israelitas, e não por mulheres nem por gentios. Sobre as duas pães e os cordeiros de paz de Shavuot, explica que o versículo “e o sacerdote os balançará sobre o pão das primícias” não significa literalmente sobre o pão, mas próximo a ele — os cordeiros ao lado do pão, conforme a opinião de Rabi na baraíta, que é a halachá. Deriva o procedimento do balanço — estender e trazer de volta — e do levantamento — levantar e abaixar — do versículo sobre o carneiro da consagração. Sobre a localização, esclarece que mesmo no lado leste do altar é possível balançar, e com mais razão no lado oeste, mais próximo do santuário; e que os balanços sempre precedem as aproximações, como demonstra o versículo da oferenda de ciúmes, em que primeiro se balança e depois se aproxima ao altar.

Perush — os Mefarshim · פֵּרוּשׁ הַמְּפָרְשִׁים

Rashi רש״י
Menachot 61a, sobre a Guemará desta mishná
מַתְנִי' לוֹג וַאֲשַׁם לִמְצוֹרָע — כְּתִיב בְּהוּ (שָׁם יד) וְהֵנִיף אוֹתָם: וְהַבִּכּוּרִים כְּדִבְרֵי רַבִּי אֱלִיעֶזֶר בֶּן יַעֲקֹב — דְּשָׁמְעִינַן לֵיהּ בְּעָלְמָא (סֻכָּה דַּף מז:) דְּאָמַר בִּכּוּרִים טְעוּנִין תְּנוּפָה: וְאֵימוּרֵי שַׁלְמֵי יָחִיד וְחָזֶה וָשׁוֹק — כְּתִיב בְּהוּ שׁוֹק הַתְּרוּמָה וַחֲזֵה הַתְּנוּפָה עַל אִשֵּׁי הַחֲלָבִים יָבִיאוּ לְהָנִיף תְּנוּפָה וְגוֹ' (וַיִּקְרָא י:ט״ו): אֶחָד שַׁלְמֵי אֲנָשִׁים וְאֶחָד שַׁלְמֵי נָשִׁים בְּיִשְׂרָאֵל וְלֹא בַּאֲחֵרִים — מְפָרֵשׁ בַּגְּמָ': שְׁתֵּי הַלֶּחֶם וְכִבְשֵׂי עֲצֶרֶת — כְּתִיב בְּהוּ וְהֵנִיף הַכֹּהֵן אוֹתָם עַל לֶחֶם הַבִּכּוּרִים תְּנוּפָה וְגוֹ' שֶׁנֶּאֱמַר בַּמִּלּוּאִים (שְׁמוֹת כ״ט:כ״ז) אֲשֶׁר הוּנַף וַאֲשֶׁר הוּרָם, וּלְעֵיל מִינֵּיהּ כְּתִיב וְהֵנַפְתָּ אוֹתָם תְּנוּפָה, כָּל הָנֵי תְּנוּפוֹת לוֹמַר שֶׁמּוֹלִיךְ וּמֵבִיא וּמַעֲלֶה וּמוֹרִיד: בַּמִּזְרָח — כְּלוֹמַר אֲפִילּוּ בְּמִזְרָחוֹ שֶׁל מִזְבֵּחַ יָכוֹל לְהָנִיף, וְכָל שֶׁכֵּן בְּמַעֲרָבוֹ דְּקָרוֹב יוֹתֵר לַהֵיכָל: הַתְּנוּפוֹת קוֹדְמוֹת לְהַגָּשׁוֹת — תְּחִלָּה מֵנִיף וְאַחַר כָּךְ מַגִּישָׁהּ, וּבְמִנְחַת הָעוֹמֶר וּמִנְחַת קְנָאוֹת שֶׁיֵּשׁ בָּהֶן תְּנוּפָה וְהַגָּשָׁה, וּמִנַּיִן שֶׁהַתְּנוּפָה קוֹדֶם דִּכְתִיב בְּמִנְחַת סוֹטָה וְהֵנִיף אֶת הַמִּנְחָה לִפְנֵי ה' וְהַדַר וְהִקְרִיב אוֹתָהּ אֶל הַמִּזְבֵּחַ (בְּמִדְבָּר ה:כ״ה):

Rashi confirma a fonte de cada item da lista: o log e a oferenda de culpa do leproso têm escrito diretamente “e balançará a eles”. Sobre os primeiros frutos, remete à posição de Rabi Eliezer ben Yaakov já conhecida em Sucá, de que eles requerem balanço. Sobre os eimurim, cita o versículo explícito. Sobre “em Israel, mas não por outros”, remete a explicação à Guemará. Sobre as duas pães e os cordeiros de Shavuot, deriva o procedimento — estender e trazer de volta, levantar e abaixar — do versículo do carneiro da consagração de Aharon, que fala do que foi “balançado” e do que foi “levantado”. Explica que, embora o balanço pudesse ser feito mesmo no lado leste do altar, mais distante do santuário, com mais razão era válido no lado oeste, mais próximo dele. E confirma, a partir do versículo da oferenda de ciúmes da sotá, que o balanço sempre precede a aproximação: primeiro se balança perante o Eterno, e só depois se aproxima ao altar.