Seder Moed · Massechet Pessachim · Perek Guimel · Mishná 2 de 8

A massa nas fendas da amassadeira e a massa surda

בָּצֵק שֶׁבְּסִדְקֵי עֲרֵבָה, אִם יֵשׁ כַּזַּיִת בְּמָקוֹם אֶחָד
Mishná (ed. Torat Emet, domínio público) · tradução original PT-BR

A Mishná · הַמִּשְׁנָה

A massa que se aloja nas fendas da amassadeira: se há um caZáit reunido em um só lugar, deve ser removida; caso contrário, é anulada por sua pequenez.

Massa que está nas fendas da amassadeira, se há um caZáit em um só lugar, é obrigado a remover; e se não, é anulada por sua pequenez.É comum que, ao amassar, restos de massa se acumulem nas rachaduras da amassadeira de madeira, servindo até para reforçar essas fendas. A mishná estabelece que, se a quantidade de massa reunida em um único ponto atinge o volume de um caZáit, ela é considerada significativa e deve ser ativamente removida antes de Pessach; mas se está espalhada em porções menores que um caZáit, é considerada insignificante e se anula automaticamente junto com a amassadeira, sem exigir remoção.

בָּצֵק שֶׁבְּסִדְקֵי עֲרֵבָה, אִם יֵשׁ כַּזַּיִת בְּמָקוֹם אֶחָד, חַיָּב לְבַעֵר. וְאִם לֹא, בָּטֵל בְּמִעוּטוֹ:
A mesma lógica se aplica ao tema da impureza ritual: a intenção do dono quanto a essa massa determina se ela se une à amassadeira ou permanece separada para fins de purificação.

E assim quanto ao assunto da impureza: se se importa com ela, ela separa; e se deseja sua permanência, eis que é como a amassadeira.Quando se trata de saber se essa massa presa nas fendas impede a purificação da amassadeira em uma imersão ritual, o critério muda: não é mais o volume, mas a intenção do dono. Se ele se incomoda com a presença dessa massa e pretende removê-la, ela é considerada um corpo estranho que interpõe uma barreira entre a água da imersão e a amassadeira, invalidando a purificação; mas se ele deseja que ela permaneça ali, como reforço às fendas, ela se considera parte integrante da própria amassadeira, e não impede a purificação.

וְכֵן לְעִנְיַן הַטֻּמְאָה, אִם מַקְפִּיד עָלָיו, חוֹצֵץ. וְאִם רוֹצֶה בְקִיּוּמוֹ, הֲרֵי הוּא כָעֲרֵבָה:
Encerra o segmento: a chamada "massa surda", cujo estado é indeterminável ao toque, é julgada com base em uma massa similar preparada na mesma hora, se já fermentou.

Massa surda: se há semelhante a ela que fermentou, eis que esta é proibida.Chama-se "massa surda" aquela cuja consistência não permite determinar, ao bater com a mão, se já fermentou ou não — como um surdo que não responde quando chamado. Nesses casos de dúvida, a mishná ensina que se recorre a uma massa comparável, amassada na mesma hora e nas mesmas condições: se essa outra massa já fermentou, presume-se que a massa surda também fermentou, e ela é proibida.

בָּצֵק הַחֵרֵשׁ, אִם יֵשׁ כַּיּוֹצֵא בוֹ שֶׁהֶחֱמִיץ, הֲרֵי זֶה אָסוּר:

Fonte na Torá · מָקוֹר בַּתּוֹרָה

Shemot 12:15
אַךְ בַּיּוֹם הָרִאשׁוֹן תַּשְׁבִּיתוּ שְׂאֹר מִבָּתֵּיכֶם, כִּי כָּל אֹכֵל חָמֵץ וְנִכְרְתָה הַנֶּפֶשׁ הַהִוא מִיִּשְׂרָאֵל מִיּוֹם הָרִאשֹׁן עַד יוֹם הַשְּׁבִעִי.
Mas no primeiro dia removereis o fermento de vossas casas, pois todo aquele que comer o que é fermentado, será extirpada aquela alma de Israel, desde o primeiro dia até o sétimo dia.

A obrigação de "removereis o fermento de vossas casas" abrange todo lugar onde massa fermentada possa se encontrar, inclusive as fendas dos utensílios usados para amassar. Por isso a mishná estabelece o critério do caZáit: um volume dessa magnitude, reunido em um único ponto, é considerado quantidade significativa de chametz e cai sob o dever bíblico de remoção, enquanto porções menores, dispersas, não são reconhecidas pela Torá como chametz autônomo e permanecem anuladas dentro da própria amassadeira.

Halachot · הֲלָכוֹת

O Rambam distingue entre a massa que serve para reforçar as fendas — anulada mesmo em quantidade maior — e a que não serve para isso, que deve ser removida mesmo em quantidade menor que um caZáit.

Rambam · Mishné Torá, Hilchot Chametz U'Matzá 3:9
בָּצֵק שֶׁבְּסִדְקֵי הָעֲרֵבָה, אִם יֵשׁ בְּמָקוֹם אֶחָד כְּזַיִת חַיָּב לְבַעֲרוֹ, וְאִם לָאו בָּטֵל בְּמִעוּטוֹ, וְהוּא שֶׁיִּהְיֶה עָשׂוּי לְחַזֵּק בּוֹ שִׁבְרֵי הָעֲרֵבָה. אֲבָל אִם אֵינוֹ עָשׂוּי לְחַזֵּק, אֲפִלּוּ פָּחוֹת מִכְּזַיִת חַיָּב לְבַעֵר:

Massa que está nas fendas da amassadeira: se há em um só lugar um caZáit, é obrigado a removê-la; e se não, é anulada por sua pequenez — e isso quando ela é feita para reforçar as rachaduras da amassadeira. Mas se não é feita para reforçar, mesmo menos que um caZáit é obrigado a remover.

Perush — os Mefarshim · הַמְּפָרְשִׁים

Rambam distingue o critério de anulação pela impureza do critério pela dúvida de fermentação; Bartenura detalha a distinção entre massa que reforça e massa que não reforça a amassadeira, e o cálculo do tempo de fermentação; Rashi, na Guemará, esclarece os termos técnicos sobre a intenção do dono.

Rambam · פֵּרוּשׁ הַמִּשְׁנָה
Comentário à Mishná, Pessachim 3:2
בָּצֵק שֶׁבְּסִדְקֵי עֲרֵבָה אִם יֵשׁ כְּזַיִת בְּמָקוֹם אֶחָד כוּ': אָמְרָם בָּטֵל בְּמִעוּטוֹ כְּשֶׁהוּא בְּמָקוֹם חִזּוּק הַכְּלִי וְדִבּוּק שְׁבָרָיו, אֲבָל כְּשֶׁאֵינוֹ לְחִזּוּק, אֲפִלּוּ פָּחוֹת מִכְּזַיִת חַיָּב לְבַעֵר. וּבָצֵק הַחֵרֵשׁ הוּא שֶׁיַּכּוּ עָלָיו בְּיָד וְלֹא יִשָּׁמַע לוֹ קוֹל, וְדוֹמֶה כְּחֵרֵשׁ לֹא יָשִׁיב כְּשֶׁקּוֹרְאִין אוֹתוֹ.

"Massa que está nas fendas da amassadeira, se há um caZáit em um só lugar, etc.": o que disseram, "é anulada por sua pequenez", é quando ela está no lugar de reforço do utensílio e colagem de suas rachaduras; mas quando não é para reforço, mesmo menos que um caZáit é obrigado a remover.

E "massa surda" é aquela na qual, se batem com a mão, não se ouve o som — assemelhando-se a um surdo, que não responde quando o chamam.

Bartenura · בַּרְטְנוּרָא
Comentário à Mishná, Pessachim 3:2
בָּצֵק שֶׁבְּסִדְקֵי עֲרֵבָה. וְעָשׂוּי לְחַזֵּק שְׁבָרֶיהָ וּסְדָקֶיהָ. אִם יֵשׁ כַּזַּיִת בְּמָקוֹם אֶחָד חַיָּב לְבַעֵר, פָּחוֹת מִכָּאן בָּטֵל בְּמִעוּט. וְאִם אֵינוֹ עָשׂוּי לְחַזֵּק, אֲפִלּוּ פָּחוֹת מִכַּזַּיִת חַיָּב לְבַעֵר, לְפִי שֶׁאֵינוֹ מְבַטְּלוֹ שָׁם. בָּצֵק הַחֵרֵשׁ. שֶׁמַּכִּין עָלָיו בַּיָּד וְאֵינוֹ מַשְׁמִיעַ קוֹל, וְדוֹמֶה לְחֵרֵשׁ שֶׁקּוֹרְאִין לוֹ וְאֵינוֹ מֵשִׁיב. וְשִׁעוּר זֶה כִּזְמַן שְׁנֵי חֻמְשֵׁי שָׁעָה.

"Massa que está nas fendas da amassadeira" — feita para reforçar suas quebras e fendas: se há um caZáit em um só lugar, é obrigado a remover; menos que isso, é anulada por sua pequenez. E se não é feita para reforçar, mesmo menos que um caZáit é obrigado a remover, pois não a considera anulada ali.

"Massa surda" — aquela em que se bate com a mão e não faz ouvir som, e se assemelha a um surdo que chamam e não responde. E a medida do tempo de dúvida é como dois quintos de hora — o tempo de caminhar um mil em passo médio.

Rashi · רַשִׁ״י
Comentário à Guemará, Pessachim 45b-46a
אִם מַקְפִּיד עָלָיו — שֶׁעָתִיד לִיטְּלוֹ, חוֹצֵץ וְאֵין טְבִילָה עוֹלָה לָהּ. בְּקִיּוּמוֹ — שֶׁיִּתְקַיֵּם בִּסְדָקָיו לִסְתֹּם. לְעִנְיַן צֵרוּף טֻמְאָה — כִּדְמְפָרֵשׁ וְאָזֵיל, דְּבְפֶסַח תַּלְיָא מִלְּתָא בְּשִׁעוּרֵיהּ, וּבִשְׁאָר יְמוֹת הַשָּׁנָה אִיכָּא פְּלוּגְתָּא — חִלּוּק בֵּין מַקְפִּיד לְשֶׁאֵינוֹ מַקְפִּיד.

"Se se importa com ela" — pois pretende removê-la, ela separa, e a imersão não se eleva a ela para purificá-la. "Em sua permanência" — que se conserve em suas fendas para vedá-las.

"Quanto à agregação de impureza" — como se explica a seguir, pois em Pessach o assunto depende de sua medida (o caZáit), e nos demais dias do ano há uma disputa — a distinção entre quem se importa e quem não se importa com a massa. Rashi mostra assim que o critério muda conforme a época: em Pessach vale o volume, no resto do ano vale a intenção do dono.